ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ (ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ)

ਇਹ ਕੀ ਹੈ: ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਇਜਲਾਸ 28 ਤੋਂ 31 ਦਸੰਬਰ 1885 ਤੱਕ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਐਲਨ ਔਕਟੇਵੀਅਨ ਹਿਊਮ ਨੇ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਵੋਮੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੈਨਰਜੀ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ 1952 ਤੋਂ 1977 ਤੱਕ ਅਤੇ 1980 ਤੋਂ 1989 ਤੱਕ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਸੱਤਾ ਸੰਭਾਲੀ। ਇਹ 1991 ਤੋਂ 1996 ਤੱਕ ਪੀ.ਵੀ. ਨਰਸਿਮਹਾ ਰਾਓ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਮੁੜ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਰਹੀ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਮਤ ਤੋਂ ਘੱਟ ਵਾਲੀ ਘੱਟਗਿਣਤੀ ਸਰਕਾਰ ਵਜੋਂ (ਦ ਪ੍ਰਿੰਟ, ਪੀਟੀਆਈ; 1991 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦਾ ਲੇਖ)। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦਾ ਕਾਂਗਰਸ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਇਸ ਨੂੰ ਗੱਠਜੋੜ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। 2004 ਤੋਂ 2014 ਤੱਕ ਇਸ ਨੇ ਯੂਪੀਏ ਗੱਠਜੋੜ ਰਾਹੀਂ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਮਲਿਕਾਰਜੁਨ ਖੜਗੇ ਇਸ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਨ (ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ)।

1947 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ: ਅਕਾਲੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਇੱਕ ਕਮੇਟੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਅਕਾਲੀਆਂ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕੀਤੀ। ਜਨਵਰੀ 1922 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਚਾਬੀਆਂ ਸੌਂਪੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਤਾਂ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਤਾਰ ਭੇਜੀ ਕਿ “ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ੈਸਲਾਕੁਨ ਲੜਾਈ” ਜਿੱਤ ਲਈ ਗਈ ਹੈ। ਦਸੰਬਰ 1929 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ, ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਕਾਂਗਰਸ ਵਰਕਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਉਹ ਨਹਿਰੂ ਰਿਪੋਰਟ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੈਂਟਰਲ ਸਿੱਖ ਲੀਗ ਰੱਦ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਹੱਲ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਾ ਹੋਣ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। 17 ਮਾਰਚ 1948 ਨੂੰ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਵਰਕਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ।

1984: ਕਾਂਗਰਸ 1980 ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। 3 ਤੋਂ 8 ਜੂਨ 1984 ਦੀ ਫ਼ੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦਾ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ, ਦਾ ਹੁਕਮ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 31 ਅਕਤੂਬਰ 1984 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਤਲ ਮਗਰੋਂ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਕਤਲੇਆਮ ਹੋਇਆ। ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਵਾਚ ਮੁਤਾਬਕ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 2,733 ਸਿੱਖ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਉਸ ਦੀ 2014 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਲਫ਼ਨਾਮਿਆਂ ਅਤੇ ਕਮਿਸ਼ਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲੱਭਤਾਂ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸੀ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਹਮਲਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਮੌਜੂਦ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂ ਭੀੜਾਂ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਣ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ, ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਲਗਭਗ 30 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਹੋਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਛੋਟੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਕਾਂਗਰਸੀ ਹਮਾਇਤੀ ਸਨ, ਅਤੇ ਕਿ ਨਾਨਾਵਤੀ ਕਮਿਸ਼ਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ 2005 ਵਿੱਚ ਆਈ, ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਮਲੇ ਜਥੇਬੰਦ ਸਨ, ਪਰ ਕਈ ਕਾਂਗਰਸੀ ਹਸਤੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਅੱਗੇ ਕੋਈ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਜਗਦੀਸ਼ ਟਾਈਟਲਰ ਵਿਰੁੱਧ “ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਬੂਤ” ਪਾਏ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੀਬੀਆਈ ਨੇ ਦੋ ਵਾਰ ਕਲੀਨ ਚਿੱਟ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਐੱਚ.ਕੇ.ਐੱਲ. ਭਗਤ ਬਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ 2005 ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਿਆ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 11 ਅਗਸਤ 2005: ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਸਿਰ ਝੁਕਾਉਂਦਾ ਹਾਂ”, ਅਤੇ “ਸਿਰਫ਼ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ” ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨਾਨਾਵਤੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਬਾਰੇ ਕਿਸੇ ਪੱਕੇ ਨਤੀਜੇ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਝੂਠਾ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਸਿਖਰਲੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।
• ਜਨਵਰੀ 2014: ਜਦੋਂ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਸਿੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗਣਗੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁਆਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮੰਗੀ, ਪਰ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਕੁਝ ਕਾਂਗਰਸੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
• 17 ਦਸੰਬਰ 2018: ਦਿੱਲੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਆਗੂ ਸੱਜਣ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਅਪਰਾਧਿਕ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਅਤੇ ਕਤਲ ਲਈ ਉਕਸਾਉਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ, ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ, ਅਤੇ 1984 ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਤਾ ਵਿਰੁੱਧ ਜੁਰਮ ਕਿਹਾ।
• ਫ਼ਰਵਰੀ 2025: ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਇੱਕ ਕੋਰਟ ਨੇ ਸਰਸਵਤੀ ਵਿਹਾਰ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ।
• 20 ਅਗਸਤ 2026: ਤਿਹਾੜ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀਆਂ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਕੱਟਦਿਆਂ ਸੱਜਣ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਫ਼ਦਰਜੰਗ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

ਵਿਵਾਦ ਵਾਲਾ ਸਵਾਲ: ਸਿੱਖਸ ਫ਼ਾਰ ਜਸਟਿਸ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਉੱਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਨਾਲ ਕੇਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਕਤਲੇਆਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਾਂਗਰਸੀਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ; ਕੋਰਟਾਂ ਨੇ ਕੇਸ ਤੱਥਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਅਧਿਕਾਰ-ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਮਿਆਦ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਖ਼ਾਰਜ ਕੀਤਾ। ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸਟੈਂਡ, ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਸਿਖਰਲੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਵਿਰੁੱਧ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪੰਥਕ ਆਲੋਚਕ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਕੁਝ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਦੋਵੇਂ ਸਟੈਂਡ ਰਿਕਾਰਡ ਉੱਤੇ ਹਨ; ਕੋਰਟਾਂ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਹੈ।

ਅੱਜ ਦੀ ਸਥਿਤੀ: ਕਾਂਗਰਸ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮੁੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕੋਲ 2024 ਮਗਰੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 99 ਸੀਟਾਂ ਹਨ। ਉਸ ਸਾਲ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੇ 13 ਵਿੱਚੋਂ 7 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਸਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਅਗਲੀ ਚੋਣ 2027 ਵਿੱਚ ਹੋਣੀ ਹੈ।