ਅਰੁਣ ਸਿੰਘ

ਅਰੁਣ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1944 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਵਿੱਚ ਕਪੂਰਥਲਾ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਕਰੀਬੀ ਦੋਸਤ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸੇ ਨਾਂ ਦੇ ਬੀਜੇਪੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਨਾਲ ਰਲਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮਹਾਰਾਜਕੁਮਾਰ ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਪੂਰਥਲਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਜਗਤਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਉਸ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਜਿਸ ਦਾ ਹਾਕਮ ਪਰਿਵਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਅਤੇ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਮਿਸਲ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੂਨ ਸਕੂਲ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸੇਂਟ ਸਟੀਫ਼ਨਜ਼ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਕੈਂਬਰਿਜ ਦੇ ਸੇਂਟ ਕੈਥਰੀਨਜ਼ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਜਮਾਤੀ ਸਨ, ਅਤੇ 1971 ਵਿੱਚ ਐੱਮਏ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਏ।

ਸਤੰਬਰ 1985 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਰੱਖਿਆ (ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ) ਦੇ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਲਾਏ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜ਼ਿੰਮੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣਦੀ ਹੈ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੂਨ 1984 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ, ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ, ਦੇ ਸਮੇਂ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। 2018 ਵਿੱਚ ਮੇਨਸਟ੍ਰੀਮ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦਿਆਂ ਪੱਤਰਕਾਰ ਕੁਲਦੀਪ ਨਈਅਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਸਕੱਤਰ ਆਰ.ਕੇ. ਧਵਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ, ਅਰੁਣ ਨਹਿਰੂ ਅਤੇ ਅਰੁਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਪਾਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਸੀ ਕਿ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬ ਕਾਰਵਾਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੋਣਾਂ “ਸੌਖਿਆਂ ਹੀ” ਜਿਤਾ ਦੇਵੇਗੀ। ਨਈਅਰ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣੀ-ਸੁਣਾਈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਹੱਥ ਦੀ ਗੱਲ ਵਜੋਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਲੇਖ ਇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਵੇਖੇ ਗਏ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰੁਣ ਸਿੰਘ ਦਾ ਆਪਣਾ ਕੋਈ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 1944: ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ।
• ਸਤੰਬਰ 1985: ਰੱਖਿਆ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ।
• 15 ਜੁਲਾਈ 1987: ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਯੂਪੀਆਈ ਨੇ 18 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਸਲਾਹ ਉੱਤੇ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਆਊਟਲੁੱਕ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਦੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦਿੱਤਾ ਜਦੋਂ ਬੋਫ਼ੋਰਸ ਤੋਪ ਸੌਦੇ ਵਿੱਚ ਦਲਾਲੀ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ, ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੌਦੇ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਕੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੰਪਨੀ ਤੋਂ ਕੋਈ ਪੈਸਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।
• 1987 ਤੋਂ ਬਾਅਦ: ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਨਸਰ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਥੋਪੀ ਸਿਆਸੀ ਜਲਾਵਤਨੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
• 1999: ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਰੁਪਏ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਮਾਣ-ਭੱਤੇ ਉੱਤੇ, ਅਤੇ ਕਾਰਗਿਲ ਜੰਗ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀ ਪੱਖ ਬਾਰੇ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬੋਫ਼ੋਰਸ ਕਾਰਨ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਕਰਕੇ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1984 ਵਿੱਚ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।