ਜਨਰਲ ਅਰੁਣ ਵੈਦਿਆ

ਜਨਰਲ ਅਰੁਣ ਸ੍ਰੀਧਰ ਵੈਦਿਆ ਆਰਮਰਡ ਕੋਰ ਦੇ ਅਫ਼ਸਰ ਸਨ, ਜੋ 1983 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 31 ਜਨਵਰੀ 1986 ਨੂੰ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਣ ਤੱਕ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਮੁਖੀ (ਚੀਫ਼ ਆਫ਼ ਦ ਆਰਮੀ ਸਟਾਫ਼) ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1965 ਦੀ ਜੰਗ ਲਈ ਮਹਾਂ ਵੀਰ ਚੱਕਰ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ 1971 ਲਈ ਦੂਜਾ, ਅਤੇ ਦ ਪ੍ਰਿੰਟ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਚੱਕਰ ਦੋ ਵਾਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਸਿਰਫ਼ ਛੇ ਭਾਰਤੀ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਫ਼ੌਜ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਜੂਨ 1984 ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੰਪਲੈਕਸ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• ਜੂਨ 1984: ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ, ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਹਮਲਾ। ਦ ਪ੍ਰਿੰਟ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੰਪਲੈਕਸ ਨੂੰ ਖ਼ਾਲੀ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਆਇਆ, ਭਾਵੇਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅਮਨ-ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਕੋਈ ਭੂਮਿਕਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।
• 1 ਤੋਂ 3 ਨਵੰਬਰ 1984: ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਵੇਲੇ ਉਹ ਹਾਲੇ ਫ਼ੌਜ ਮੁਖੀ ਸਨ। ਦਿੱਲੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਕਮਾਨ ਸੰਭਾਲ ਰਹੇ ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ ਜੇ.ਐੱਸ. ਜਮਵਾਲ ਨੇ ਨਾਨਾਵਤੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ 1 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਲਗਭਗ 11 ਵਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੀਫ਼ ਆਫ਼ ਦ ਆਰਮੀ ਸਟਾਫ਼ ਵੱਲੋਂ ਸੁਨੇਹਾ ਮਿਲਿਆ ਕਿ ਜੇ ਸਿਵਲ ਅਧਿਕਾਰੀ ਮਦਦ ਮੰਗਣ ਤਾਂ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣ। ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦਾ ਇਹ ਬਿਆਨ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਕਿ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਸੱਦਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਉਸੇ ਦਿਨ ਦੁਪਹਿਰ 1.30 ਵਜੇ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਗਵਾਹ ਦਾ ਬਿਆਨ ਕਿ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ 3 ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ ਅਸਰਦਾਰ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
• 31 ਜਨਵਰੀ 1986: ਉਹ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
• 10 ਅਗਸਤ 1986: ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਘਰ ਬਣਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਆਪਣੀ ਮਾਰੂਤੀ 800 ਕਾਰ ਆਪ ਚਲਾਉਂਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦ ਪ੍ਰਿੰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਦੋ ਬੰਦਿਆਂ ਨੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾਈ, ਅਤੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਪਿਛਲੀ ਸੀਟ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਬੰਦੇ ਨੇ ਨੇੜਿਓਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਗੋਲੀਆਂ ਮਾਰੀਆਂ। ਯੂਪੀਆਈ ਨੇ 18 ਅਗਸਤ 1986 ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਅਤੇ ਸਕੂਟਰ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਚਾਰ ਬੰਦਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਭਾਨੂ, ਜੋ ਨਾਲ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਈ। ਯੂਪੀਆਈ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਕਤਲ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਦਾ ਬਦਲਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਕਮਾਂਡੋ ਫ਼ੋਰਸ ਨੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲਈ (ਮੇਲ ਟੂਡੇ)। ਦ ਪ੍ਰਿੰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਗੰਨਮੈਨ ਸੀ।
• 1987 ਤੋਂ 1992: ਭਾਈ ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜਿੰਦਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੁੱਖਾ ਉੱਤੇ ਪੁਣੇ ਦੀ ਡੈਜ਼ੀਗਨੇਟਿਡ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚੱਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ 21 ਅਕਤੂਬਰ 1989 ਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ, ਜੋ ਪੁਸ਼ਟੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ। ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ 15 ਜੁਲਾਈ 1992 ਨੂੰ ਇਹ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 9 ਅਕਤੂਬਰ 1992 ਨੂੰ ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

ਇਸ ਕਤਲ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਰਟਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਤਲ ਮੰਨਿਆ। ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੋਵਾਂ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਕਤੂਬਰ 2012 ਵਿੱਚ ਦ ਹਿੰਦੂ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਜਿੰਦਾ ਅਤੇ ਸੁੱਖਾ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਐਲਾਨਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਬਰਸੀ 1992 ਤੋਂ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਬੀਜੇਪੀ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਦੋ ਯਾਦਾਂ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦ ਪ੍ਰਿੰਟ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿੱਚ, ਜੰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸੂਰਮਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਹਾਲ ਮਾੜਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 40ਵੀਂ ਬਰਸੀ ਉੱਤੇ ਲਿਖਦਿਆਂ ਸ਼ੇਖਰ ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਇਸ ਦਿਨ ਕੋਈ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਮਾਗਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਸਿੱਖ ਯਾਦ ਵਿੱਚ, ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਵੇਲੇ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਮੁਖੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਵਜੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।