ਸੂਰਿਆ ਮੈਗਜ਼ੀਨ

ਸੂਰਿਆ, ਜੋ ਸੂਰਿਆ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਛਪਦਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਸੀ। ਇਹ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਵਰ ਸਟੋਰੀ ਕਰਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਤੋਂ ਛੇਤੀ ਬਾਅਦ, ਇਸ ਦੇ ਸਤੰਬਰ 1984 ਦੇ ਅੰਕ ਵਿੱਚ ਛਪੀ।

ਰਿਪੋਰਟ: ਇਸ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ “ਡੈੱਡ ਮੈੱਨ ਟੈੱਲ ਨੋ ਟੇਲਜ਼” ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਪੱਤਰਕਾਰ ਰਾਜੀਵ ਕੇ. ਬਜਾਜ ਨੇ ਲਿਖੀ ਸੀ। ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ “ਰਾਅ ਦੇ ਦੇਸ਼ਭਗਤ ਅਫ਼ਸਰਾਂ” ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ। ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਆ ਫ਼ੋਰਮ ਫ਼ਾਰ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਰਿਡਿਊਸਡ ਟੂ ਐਸ਼ਜ਼ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਨੇ ਰਿਸਰਚ ਐਂਡ ਐਨਾਲਿਸਿਸ ਵਿੰਗ ਦੇ “ਉੱਚੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਅਤੇ ਬੇਹੱਦ ਨਿਰਾਸ਼ ਸੂਤਰਾਂ” ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੰਪਲੈਕਸ ਅੰਦਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਥਿਆਰ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਏਜੰਸੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਤਸਕਰੀ ਕਰ ਕੇ ਪਹੁੰਚਾਏ ਗਏ ਸਨ, ਜੋ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਸਕੱਤਰੇਤ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਹੇਠ ਸੀ। ਇਸੇ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਦੇ ਲਿਖਾਰੀ ਤੀਜੀ ਏਜੰਸੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਏਸ਼ੀਆ ਸਮਾਚਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਲਮ ਵਿੱਚ ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਸਾਰ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਏਜੰਸੀ ਨੂੰ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਇੱਕ ਸੁਪਰ-ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਸੰਸਥਾ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਰ. ਐੱਨ. ਕਾਓ ਦਾ ਨਾਂ ਇਸ ਦੇ ਦਿਮਾਗ਼ (ਥਿੰਕ ਟੈਂਕ) ਵਜੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਾਅ ਅਤੇ ਹੋਰ ਏਜੰਸੀਆਂ ਤੋਂ ਆਏ ਸਨ। ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਾ ਸੀ ਕਿ ਏਜੰਸੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰ ਪਹੁੰਚਾਏ, 47 ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉਡਵਾਏ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ ਭੜਕਾਈ।

ਬਟਾਲਾ ਵਾਲਾ ਦਾਅਵਾ: ਰਿਡਿਊਸਡ ਟੂ ਐਸ਼ਜ਼ ਦਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਹਾਣੀ ਮੁਤਾਬਕ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਫ਼ੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਤੋਂ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤਾ ਪਹਿਲਾਂ ਬਟਾਲਾ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਅਸਲੇ ਦੇ ਦੋ ਟਰੱਕ ਰੋਕ ਲਏ ਸਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਇੰਚਾਰਜ ਤੀਜੀ ਏਜੰਸੀ ਦੇ ਇੱਕ ਅਫ਼ਸਰ ਨੇ ਫਿਰ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਆਫ਼ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਮਨਾ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲ ਭੇਜ ਦੇਵੇ।

ਇਹ ਕਿੰਨਾ ਪੱਕਾ ਹੈ: ਦੋਵੇਂ ਬਿਰਤਾਂਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਬੇਨਾਮ ਸੂਤਰਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਸਰੋਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰੇ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦਾ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਸੂਰਿਆ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਗੁਰਤੇਜ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇਸ ਵੱਖਰੇ ਬਿਆਨ ਨੂੰ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਰ ਸੇਵਾ ਦੇ ਇੱਕ ਟਰੱਕ ਲਈ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਟਰੱਕ ਦੇਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਹੋਈ ਸੀ, ਦਾਅਵਿਆਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪੁਸ਼ਟੀਸ਼ੁਦਾ ਤੱਥਾਂ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ।

ਇਸੇ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਸੂਰਿਆ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਨਵੰਬਰ 1984 ਦੇ ਦੋ ਲੇਖਾਂ, “ਪੌਲੀਟਿਕਸ ਆਫ਼ ਬਲੱਡੀ ਰੀਵੈਂਜ” ਅਤੇ “ਸਾਈਕੌਲੋਜੀ ਆਫ਼ ਰੀਵੈਂਜ”, ਦਾ ਵੀ ਹਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਕਤਲਾਂ ਬਾਰੇ ਹਨ।