ਵੇਦ ਮਾਰਵਾਹ

ਵੇਦ ਮਾਰਵਾਹ (ਵੇਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਮਾਰਵਾਹ, 1932 ਤੋਂ 2020) ਇੰਡੀਅਨ ਪੁਲਿਸ ਸਰਵਿਸ ਦੇ ਅਫ਼ਸਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਐਡੀਸ਼ਨਲ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਵਜੋਂ ਨਵੰਬਰ 1984 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਅੰਦਰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਦੌਰਾਨ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਵਤੀਰੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦਾ ਕੰਮ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲੀ ਸਰਕਾਰੀ ਪੜਤਾਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• ਨਵੰਬਰ 1984: ਕਤਲੇਆਮ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਰਵਾਹ ਜਾਂਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ (ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦਾ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ, ਦ ਪ੍ਰਿੰਟ)। ਦ ਕੈਰਾਵੈਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਹੈ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਐੱਸ.ਐੱਸ. ਜੋਗ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਾਰਵਾਹ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਜਾਂਚ ਸੌਂਪੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੇਖਣਾ ਸੀ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਕੀ ਗ਼ਲਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕੌਣ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ।
• 1985 ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ: ਜਦੋਂ ਜਾਂਚ ਮੁੱਕਣ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੀ, ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਨਾ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਿਸ਼ਰਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਦ ਕੈਰਾਵੈਨ ਇਸੇ ਦੱਸੇ ਗਏ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਜਾਂਚ ਦੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਨੂੰ ਮਈ 1985 ਦਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਦ ਪ੍ਰਿੰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਰਵਾਹ ਨੇ ਦ ਕੈਰਾਵੈਨ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਾਂਚ ਸਮੇਟਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਜੋਗ ਵੱਲੋਂ ਆਇਆ ਸੀ। ਜੋਗ ਨੇ ਉਸੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੀ ਇਹ ਜਾਂਚ ਸੌਂਪੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਛੱਡ ਗਏ ਸਨ।
• ਪੂਰੇ ਰਿਕਾਰਡ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਏ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਿਸ਼ਰਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੇ, ਪਰ ਮਾਰਵਾਹ ਦੇ ਹੱਥ ਲਿਖੇ ਨੋਟ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦਾ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਰਿਕਾਰਡ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਭੇਜੇ ਗਏ।
• 1985 ਤੋਂ 1988: ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਕਮਿਸ਼ਨਰ। 1988 ਤੋਂ 1990: ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਿਕਿਓਰਿਟੀ ਗਾਰਡ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ। 1989 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਮਿਲਿਆ।
• ਉਹ ਮਣੀਪੁਰ (1999 ਤੋਂ 2003), ਮਿਜ਼ੋਰਮ (ਵਾਧੂ ਚਾਰਜ ਨਾਲ, 2000 ਤੋਂ 2001) ਅਤੇ ਝਾਰਖੰਡ (2003 ਤੋਂ 2004) ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਰਹੇ। 5 ਜੂਨ 2020 ਨੂੰ 87 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਉਸ ਜਾਂਚ ਲਈ ਜੋ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦਾ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਗਿਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਤਲੇਆਮ ਮਗਰੋਂ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਕਮੇਟੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਅਤੇ ਮਾਰਵਾਹ ਵਾਲੀ ਜਾਂਚ ਉਸੇ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਇਹ ਲਗਭਗ ਪੂਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।