ਨਿਖਿਲ ਕੁਮਾਰ
Nikhil Kumar
ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਕਮਿਸ਼ਨਰ, ਐੱਮਪੀ ਅਤੇ ਗਵਰਨਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਤ੍ਰਿਲੋਕਪੁਰੀ ਦੇ ਕਤਲਾਂ ਸਮੇਂ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਦੀ 1984 ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਦੋਂ ਛੁੱਟੀ ਉੱਤੇ ਸਨ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤ ਨਹੀਂ ਸਨ।
ਨਿਖਿਲ ਕੁਮਾਰ ਇੰਡੀਅਨ ਪੁਲਿਸ ਸਰਵਿਸ ਦੇ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਅਫ਼ਸਰ ਹਨ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੂਬੇ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਰਹੇ। ਉਹ ਜਿਉਂਦੇ ਸ਼ਖ਼ਸ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਹੇਠਾਂ ਜੋ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਕਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਨਮ ਤਰੀਕ 15 ਜੁਲਾਈ 1941 ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
ਕਰੀਅਰ
- 1963: ਆਈਪੀਐੱਸ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
- ਜਨਵਰੀ 1995 ਤੋਂ ਅਪ੍ਰੈਲ 1997: ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰ। ਫਿਰ 1997 ਵਿੱਚ ਇੰਡੋ-ਤਿੱਬਤੀ ਬਾਰਡਰ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਅਤੇ 30 ਜੂਨ 1999 ਤੋਂ 31 ਜੁਲਾਈ 2001 ਤੱਕ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਿਕਿਓਰਿਟੀ ਗਾਰਡ ਦੇ ਮੁਖੀ।
- 2004 ਤੋਂ 2009: ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਤੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ, ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਬਾਰੇ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ।
- 15 ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਤੋਂ 21 ਮਾਰਚ 2013: ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਦੇ ਗਵਰਨਰ। 23 ਮਾਰਚ 2013 ਤੋਂ ਮਾਰਚ 2014 ਤੱਕ ਉਹ ਕੇਰਲ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ ਲੜਨ ਲਈ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
ਨਵੰਬਰ 1984। ਕੁਮਾਰ ਦਾ ਨਾਂ ਪੂਰਬੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਤ੍ਰਿਲੋਕਪੁਰੀ ਦੇ ਬਲਾਕ 32 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਕਤਲਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ 1 ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਦੋ ਦਿਨ ਸਿੱਖ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਪੀਯੂਡੀਆਰ ਸਰਕਾਰੀ ਅੰਕੜਾ 95 ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 450 ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਸਰੋਤ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕੋ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਸੁਣਾਉਂਦੇ।
- ਸਬੂਤ: ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ ਦੇ ਰਿਪੋਰਟਰ ਜੋਸਫ਼ ਮਲੀਆਕਨ ਨੇ ਨਾਨਾਵਤੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ 2 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮ ਲਗਭਗ 5 ਵਜੇ ਉਸ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਸੁਭਾਸ਼ ਟੰਡਨ ਅਤੇ ਕੁਮਾਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਿਪੋਰਟ ਵਧੀਕ ਪੁਲਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਬਲਾਕ 32 ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ। ਮਲੀਆਕਨ ਮੁਤਾਬਕ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ “ਮਹਿਜ਼ ਗੈਸਟ ਆਰਟਿਸਟ” ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਕੰਮ ਪੁਲਿਸ ਕੰਟਰੋਲ ਰੂਮ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ।
- ਸ਼ਿਕਾਇਤ: ਪੀਯੂਡੀਆਰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਲੀਆਕਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਰਾਹੁਲ ਬੇਦੀ ਨੇ 5 ਨਵੰਬਰ 1984 ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਕੋਲ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਵਾਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਧੀਕ ਪੁਲਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਐੱਚ.ਸੀ. ਜਾਟਵ, ਪੂਰਬੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਵਧੀਕ ਪੁਲਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਨਿਖਿਲ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਆਫ਼ ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾ ਦਾਸ ਉੱਤੇ ਅਪਰਾਧਿਕ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਬੇਦੀ ਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਟੰਡਨ ਅਤੇ ਕੁਮਾਰ ਸਮੇਤ ਸੀਨੀਅਰ ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੂੰ ਬਲਾਕ 32 ਦੇ ਕਤਲ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਅਪੀਲਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਿਆ। ਸ਼ੇਖਰ ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਦ ਪ੍ਰਿੰਟ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਸਿੱਖ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਦੀ ਇੱਕ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਕੁਮਾਰ, ਜਾਟਵ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਦਾਸ ਉੱਤੇ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ, ਅਤੇ ਕਿ ਕੁਮਾਰ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਛੁੱਟੀ ਉੱਤੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਪੁਲਿਸ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਆਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਗੁਪਤਾ ਅੱਗੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ।
- ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ, ਜਿਵੇਂ ਨਾਨਾਵਤੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਦਰਜ ਕੀਤੀ: ਉਹ 8 ਅਕਤੂਬਰ 1984 ਤੱਕ ਵਧੀਕ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਸਨ ਅਤੇ ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਵਿੱਚ ਡਿਊਟੀ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਜੁਆਇਨਿੰਗ ਟਾਈਮ ਅਤੇ ਛੁੱਟੀ ਉੱਤੇ ਸਨ। ਉਹ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣ ਲਈ ਪਟਨਾ ਤੋਂ ਆਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਫ਼ੋਨਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2 ਨਵੰਬਰ ਦੀ ਦੁਪਹਿਰ ਤੋਂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਰਿਪੋਰਟ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜਿਲਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਸਫ਼ਾਈ ਅਤੇ ਮਲੀਆਕਨ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਵਿੱਚ ਹੈ।
- ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੋਇਆ: ਪੀਯੂਡੀਆਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮਿੱਤਲ ਕਮੇਟੀ ਨੇ 72 ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛੇ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਬਰਖ਼ਾਸਤਗੀ ਲਈ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਦਾਸ ਅਤੇ ਐੱਚ.ਸੀ. ਜਾਟਵ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਸ ਨੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੁਮਾਰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ। 5 ਨਵੰਬਰ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਵਿਚਲੇ ਤਿੰਨ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਬਾਰੇ ਇਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ “ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਤਰੱਕੀਆਂ ਮਿਲ ਗਈਆਂ”। ਨਾਨਾਵਤੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਿੱਤਲ ਅਤੇ ਜੈਨ-ਅਗਰਵਾਲ ਕਮੇਟੀਆਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ 147 ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਸੂਰਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ, ਅਤੇ ਜਾਟਵ ਵਿਰੁੱਧ ਜਾਂਚ ਪੰਜ ਸਾਲ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਵਿੱਚ 30 ਫ਼ੀਸਦੀ ਕਟੌਤੀ ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋਈ।
ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਕਰੀਅਰ ਲਈ ਜੋ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਤੋਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਿਕਿਓਰਿਟੀ ਗਾਰਡ, ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਅਤੇ ਦੋ ਰਾਜ ਭਵਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਨਾਂ ਵਜੋਂ ਜੋ ਪੂਰਬੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਨਵੰਬਰ 1984 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਤੰਦਾਂ ’ਤੇ ਵਾਪਸਇਸਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਵੇਖੋ
ਸਰੋਤ
- Justice Nanavati Commission of Inquiry (1984 Anti-Sikh Riots) Report, Volume I (2005), Delhi High Court (copy of the Ministry of Home Affairs report). delhihighcourt.nic.in
- 1984 Carnage in Delhi: A Report on the Aftermath (November 1992), People's Union for Democratic Rights (PUDR). pudr.org
- Congress was involved in 1984 anti-Sikh riots, I saw and reported it (Shekhar Gupta, first published 31 October 2017), ThePrint. theprint.in
- 1984: How we tiptoed in Trilokpuri around mutilated bodies and blood-awash lanes (Rahul Bedi, 6 November 2014), DailyO. dailyo.in
- Nikhil Kumar (governor), Wikipedia (used for his career dates only). en.wikipedia.org