ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ
ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਮਾਲਵੀਆ
ਚਾਰ ਵਾਰ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ, ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਬਾਨੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਸਭਾ ਦੇ ਇੱਕ ਬਾਨੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1932 ਦੀ ਯੂਨਿਟੀ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਕਰਵਾਈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਿੱਖ ਡੈਲੀਗੇਟਾਂ ਨੇ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ।
ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਮਾਲਵੀਆ (1861 ਤੋਂ 1946) ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਆਗੂ, ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਬਾਨੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ਖ਼ਸ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਸਭਾ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 25 ਦਸੰਬਰ 1861 ਨੂੰ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਚਾਰ ਵਾਰ, 1909, 1918, 1932 ਅਤੇ 1933 ਵਿੱਚ, ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1916 ਵਿੱਚ ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਅਤੇ 1919 ਤੋਂ 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਤੱਕ ਇਸ ਦੇ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਰਹੇ। ਉਹ 1924 ਤੋਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਸਨ ਅਤੇ 1936 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਐਡੀਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਇਸ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਉਸ ਖਿੱਚੋਤਾਣ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਪਾਸੇ ਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਅਤੇ ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਹਿੰਦੂ ਸਭਾ 1915 ਵਿੱਚ ਹਰਿਦੁਆਰ ਦੇ ਕੁੰਭ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਬਾਨੀ ਵਜੋਂ ਮਾਲਵੀਆ ਦਾ ਨਾਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ 1909 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਹਿੰਦੂ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਜੋ ਲਾਲ ਚੰਦ ਅਤੇ ਯੂ. ਐੱਨ. ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ ਬਣਾਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਮਹਾਂਸਭਾ ਨੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਰਾਹ ਫੜਿਆ।
ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ
- ਨਵੰਬਰ 1932: ਅਗਸਤ 1932 ਦੇ ਕਮਿਊਨਲ ਐਵਾਰਡ ਮਗਰੋਂ ਮਾਲਵੀਆ ਅਤੇ ਮੌਲਾਨਾ ਸ਼ੌਕਤ ਅਲੀ ਨੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਯੂਨਿਟੀ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਕਰਵਾਈ, ਜੋ 3 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਸਮਝੌਤੇ ਦਾ ਖਰੜਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਮਾਲਵੀਆ ਨੇ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਣ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। 121 ਡੈਲੀਗੇਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 11 ਸਿੱਖ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ ਅਤੇ ਉੱਜਲ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।
- ਸਿੱਖ ਡੈਲੀਗੇਟਾਂ ਨੇ ਉਸ ਖਰੜੇ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਮੰਤਰੀ, ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 20 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸੀਟਾਂ ਅਤੇ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਦੇਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਸੀ। ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਆਸਾਮ ਦੇ ਸਵਾਲ ਹੱਲ ਨਾ ਕਰ ਸਕੀ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਅੰਤਿਮ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।
- 1934: ਐੱਮ. ਐੱਸ. ਅਣੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਮਿਊਨਲ ਐਵਾਰਡ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਨੈਸ਼ਨਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਬਣਾਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 1934 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ 12 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ।
- ਮਾਰਚ 1936: ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੀ. ਐੱਨ. ਰਾਜਭੋਜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਲਗਭਗ 200 ਦਲਿਤਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸਿਕ ਦੇ ਕਾਲਾਰਾਮ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।
12 ਨਵੰਬਰ 1946 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 24 ਦਸੰਬਰ 2014 ਨੂੰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਆ।
ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਣ, ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਸਭਾ ਨੂੰ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਨ, ਅਤੇ 1932 ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਲ ਐਵਾਰਡ ਦੀ ਥਾਂ ਹਿੰਦੂਆਂ, ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਨਾਕਾਮ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਲਈ।
ਸਰੋਤ
- Unity Conference, Encyclopaedia of Sikhism, Punjabi University, Patiala. eos.learnpunjabi.org
- Madan Mohan Malaviya, Wikipedia. en.wikipedia.org
- Hindu Mahasabha (formation in 1915 and the Punjab Hindu Sabha of 1909), Wikipedia. en.wikipedia.org