ਮੌਲਾਨਾ ਸ਼ੌਕਤ ਅਲੀ ਅਤੇ ਮੌਲਾਨਾ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜੌਹਰ

ਸ਼ੌਕਤ ਅਲੀ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜੌਹਰ ਰਾਮਪੁਰ ਦੇ ਦੋ ਭਰਾ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ਤ ਲਹਿਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਯਾਨੀ ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਉਸ ਰੋਸ ਲਹਿਰ ਦੀ ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਮਾਨੀ ਸੁਲਤਾਨ-ਖ਼ਲੀਫ਼ਾ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉੱਠੀ। ਕੁਝ ਸਾਲ ਇਹ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਨਾ-ਮਿਲਵਰਤਣ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚੱਲੀ। ਇਹੋ ਉਹ ਸਾਲ ਸਨ ਜਦੋਂ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਸੈਂਟਰਲ ਸਿੱਖ ਲੀਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਹ ਭਰਾ ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜੌਹਰ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵੱਖਰਾ ਪ੍ਰੋਫ਼ਾਈਲ ਵੀ ਹੈ।

ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜੌਹਰ ਦਾ ਜਨਮ 10 ਦਸੰਬਰ 1878 ਨੂੰ ਰਾਮਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਔਕਸਫ਼ੋਰਡ ਦੇ ਲਿੰਕਨ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1911 ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤੇ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਦ ਕਾਮਰੇਡ ਅਤੇ 1913 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਉਰਦੂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਹਮਦਰਦ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਤੁਰਕਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਮਗਰੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 15 ਮਈ 1915 ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ 1919 ਵਿੱਚ ਰਿਹਾਈ ਮਿਲਣ ਉੱਤੇ ਉਹ ਸਿੱਧੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਆਪਣੇ ਸਾਲਾਨਾ ਇਜਲਾਸ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1920 ਵਿੱਚ ਜਾਮੀਆ ਮਿੱਲੀਆ ਇਸਲਾਮੀਆ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਵਟਾਇਆ, 1921 ਵਿੱਚ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਜੇਲ੍ਹ ਗਏ, 1922 ਵਿੱਚ ਨਾ-ਮਿਲਵਰਤਣ ਵਾਪਸ ਲਏ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਾਂਧੀ ਨਾਲੋਂ ਟੁੱਟ ਗਏ, ਅਤੇ 1923 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਹੀ ਚੱਲਿਆ। 1930 ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਗੋਲ ਮੇਜ਼ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਵਿੱਚ ਗਏ ਅਤੇ 4 ਜਨਵਰੀ 1931 ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ।

ਸ਼ੌਕਤ ਅਲੀ ਦਾ ਜਨਮ 10 ਮਾਰਚ 1873 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 17 ਸਾਲ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਪ੍ਰੋਵਿੰਸਿਜ਼ ਦੀ ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਾਰੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦ ਅਤੇ ਕਾਮਰੇਡ ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਵਟਾਇਆ, 1919 ਵਿੱਚ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਿਆਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ਤ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਨਾ-ਮਿਲਵਰਤਣ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕਰਨ ਕਰਕੇ 1921 ਤੋਂ 1923 ਤੱਕ ਮੁੜ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਭਰਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1931 ਵਿੱਚ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਵਿੱਚ ਵਰਲਡ ਮੁਸਲਿਮ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਕਰਵਾਈ। 1936 ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿਨਾਹ ਦੇ ਕਰੀਬੀ ਸਾਥੀ ਵਜੋਂ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ, ਅਤੇ 26 ਨਵੰਬਰ 1938 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 1919 ਤੋਂ 1920: ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਹੋਰ ਆਗੂਆਂ ਨਾਲ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ਤ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੇ 1920 ਵਿੱਚ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ਤ ਮੈਨੀਫ਼ੈਸਟੋ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ।
• 1920: ਖ਼ਿਲਾਫ਼ਤ ਦੇ ਆਗੂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ਤ ਅਤੇ ਸਵਰਾਜ ਲਈ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਕਾਂਗਰਸ ਨਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਕਰਦੇ ਹਨ।
• ਅਕਤੂਬਰ 1920: ਸੈਂਟਰਲ ਸਿੱਖ ਲੀਗ ਆਪਣੇ ਲਾਹੌਰ ਇਜਲਾਸ ਵਿੱਚ ਨਾ-ਮਿਲਵਰਤਣ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ 10,000 ਸਿੱਖ ਵਲੰਟੀਅਰ ਮੰਗਦੀ ਹੈ।
• 1921: ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
• 1922: ਨਾ-ਮਿਲਵਰਤਣ ਰੋਕੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਹਿਰ ਮੱਠੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੁਰਕੀ 1924 ਵਿੱਚ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ਤ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ਤ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਸਲਿਮ ਆਗੂਆਂ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ 1920 ਅਤੇ 1921 ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।