ਵਿਸ਼ੇ

ਸ਼ਹੀਦ

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਪੰਥ ਲਈ ਜਾਨਾਂ ਵਾਰੀਆਂ।

ਟਾਈਮਲਾਈਨ ’ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਵਿਸ਼ਾ ਵੇਖੋ

1. 30 ਮਈ 1606ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ, ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਉੱਤੇ 30 ਮਈ 1606 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਮੁਗ਼ਲ ਹਿਰਾਸਤ ਦੌਰਾਨ ਤਸੀਹਿਆਂ ਹੇਠ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਹੈ।
2. 11 ਨਵੰਬਰ 1675ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਹੁਕਮ ਉੱਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰੇਆਮ ਸੀਸ ਵੱਢ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਤਸੀਹੇ ਦੇ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
3. 5-6 ਦਸੰਬਰ 1705ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਛੱਡਣਾਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਮਗਰੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਲਾਂਘੇ ਦੇ ਸੌਹਾਂ ਵਾਲੇ ਵਾਅਦੇ ਉੱਤੇ ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਛੱਡਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦਿਆਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
4. 7 ਦਸੰਬਰ 1705ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਜੰਗਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਚਾਲੀ ਸਿੱਖ ਇੱਕ ਕੰਧਾਂ ਵਾਲੀ ਹਵੇਲੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਸ਼ਾਹੀ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਉੱਥੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਣ ਲਈ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
5. 12 ਦਸੰਬਰ 1705ਸਰਹਿੰਦ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ (9 ਸਾਲ) ਅਤੇ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ (6 ਸਾਲ) ਨੂੰ ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ਉੱਤੇ ਸਰਹਿੰਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਦੀ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਠੰਢੇ ਬੁਰਜ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
6. 29 ਦਸੰਬਰ 1705ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਜੰਗ ਅਤੇ ਚਾਲੀ ਮੁਕਤੇਚਾਲੀ ਸਿੱਖ, ਜੋ ਅਨੰਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਗਏ ਸਨ, ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ ਉੱਤੇ ਡਟ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬੇਦਾਵਾ ਪਾੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
7. 7 ਦਸੰਬਰ 1715ਗੁਰਦਾਸ ਨੰਗਲ ਵਿੱਚ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਅੱਠ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਦੌਰਾਨ ਗੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਸਿੱਖ ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਛਿੱਲ ਖਾ ਕੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜਾਂ ਗੁਰਦਾਸ ਨੰਗਲ ਅੰਦਰ ਵੜ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਨਿਢਾਲ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ।
8. 9 ਜੂਨ 1716ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਫੜੇ ਗਏ ਸੈਂਕੜੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ ਸੌ-ਸੌ ਕਰ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਨੂੰ ਜੂਨ 1716 ਵਿੱਚ ਤਸੀਹੇ ਦੇ-ਦੇ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਅਨੁਸਾਰ 9 ਜੂਨ, ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ 19 ਜੂਨ)।
9. 1737 (ਕੁਝ ਸਰੋਤ 1734 ਜਾਂ 1738 ਦੱਸਦੇ ਹਨ)ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੇਵਾਦਾਰ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਬੰਦ-ਬੰਦ ਕਟਵਾ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਜੋੜ ਮੇਲੇ ਨੂੰ ਫਾਹੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
10. 11 ਅਗਸਤ 1740ਭਾਈ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਸੁੱਖਾ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਦਾ ਬਦਲਾਅਗਸਤ 1740 ਵਿੱਚ ਜ਼ਕਰੀਆ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਕੋਤਵਾਲ ਮੱਸਾ ਰੰਘੜ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੱਯਾਸ਼ੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਭਾਈ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਸੁੱਖਾ ਸਿੰਘ ਭੇਸ ਬਦਲ ਕੇ ਅੰਦਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਕਲਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
11. 1-2 ਮਈ 1746ਛੋਟਾ ਘੱਲੂਘਾਰਾਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਚੜ੍ਹੀ ਮੁਗ਼ਲ ਮੁਹਿੰਮ 1 ਅਤੇ 2 ਮਈ 1746 ਨੂੰ ਕਾਹਨੂੰਵਾਨ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 7,000 ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ 3,000 ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਛੋਟਾ ਘੱਲੂਘਾਰਾ ਹੈ।
12. 11 ਨਵੰਬਰ 1757ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ75 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਫ਼ੌਜਾਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਅਹਾਤੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਬਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13. 5 ਫ਼ਰਵਰੀ 1762ਵੱਡਾ ਘੱਲੂਘਾਰਾ5 ਫ਼ਰਵਰੀ 1762 ਨੂੰ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਕੁੱਪ-ਰਹੀੜਾ ਨੇੜੇ ਦਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਹੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆ ਘੇਰਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਲਗਭਗ 10,000 ਤੋਂ 50,000 ਤੱਕ ਹਨ।
14. 1920-1925ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ1920 ਤੋਂ 1925 ਤੱਕ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਜਨਤਕ ਮੋਰਚਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਜੱਦੀ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਟਰੋਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਲਏ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ 1925 ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਮੁੱਕਿਆ।
15. 20 ਫ਼ਰਵਰੀ 1921ਸਾਕਾ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ20 ਫ਼ਰਵਰੀ 1921 ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਵਿਖੇ 150 ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਜਥੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਹੋਇਆ; ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਿਣਤੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ 82 ਤੋਂ 156 ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ। ਨਰਾਇਣ ਦਾਸ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ, ਜੋ 3 ਮਾਰਚ 1922 ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
16. ਜੁਲਾਈ 1923 ਤੋਂ ਅਗਸਤ 1925ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ: ਨਾਭਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਅਤੇ ਗੰਗਸਰ ਦੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਲਈਜੁਲਾਈ 1923 ਵਿੱਚ ਨਾਭਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਕਾਲੀ ਜਥੇ ਦੋ ਸਾਲ ਜੈਤੋ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਫ਼ਰਵਰੀ 1924 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਗੋਲੀ ਚੱਲੀ, ਅਤੇ ਅਗਸਤ 1925 ਵਿੱਚ ਮੋਰਚਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
17. 21 ਫ਼ਰਵਰੀ 1924ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ: ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਟਿੱਬੀ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀਸਰਕਾਰੀ ਗਿਣਤੀ ਮੁਤਾਬਕ 19 ਸ਼ਹੀਦ, ਅਕਾਲੀਆਂ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਕਿਤੇ ਵੱਧ
18. 1927ਸ਼ਹੀਦ ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ1921 ਦੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ
19. 13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1978ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਟਕਰਾਅ (13 ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦ)13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1978 ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸੰਤ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਸਮਾਗਮ ਵੱਲ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਮਾਰਚ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮੁਤਾਬਕ 13 ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ (ਕੁੱਲ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 17 ਮੌਤਾਂ); 64 ਮੁਲਜ਼ਮ 1980 ਵਿੱਚ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।
20. ਜਨਵਰੀ 1980ਬਾਬਾ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਬਰੀਸਿੱਖ-ਵਿਰੋਧੀ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤੀ ਬਚਾਅ
21. 20 ਸਤੰਬਰ 1981ਚੰਦੋ ਕਲਾਂ 'ਤੇ ਛਾਪਾ, ਫਿਰ ਮਹਿਤਾ ਚੌਕ ਵਿੱਚ ਗੋਲੀਬਾਰੀਸਰੂਪ ਸਾੜੇ ਗਏ, ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਮੌਕੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 12 ਮਾਰੇ ਗਏ
22. 1984-1989ਭਾਈ ਸਤਵੰਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ6 ਜਨਵਰੀ 1989 ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ
23. 1-10 ਜੂਨ 1984ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਖੰਡਰ ਬਣਿਆ, ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸੁਬੇਗ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ
24. 31 ਅਕਤੂਬਰ 1984ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਕਤਲਭਾਈ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਸਤਵੰਤ ਸਿੰਘ (ਬਾਡੀਗਾਰਡ)
25. 10 ਅਗਸਤ 1986ਜਨਰਲ ਵੈਦਿਆ ਦਾ ਕਤਲਸਾਬਕਾ ਫ਼ੌਜ ਮੁਖੀ ਜਨਰਲ ਅਰੁਣ ਵੈਦਿਆ, ਜੋ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਖ਼ਾਲੀ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸਨ, ਨੂੰ ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
26. 1988ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਮਾਰੇ ਗਏਕੇਐੱਲਐੱਫ ਅਤੇ ਕੇਸੀਐੱਫ ਆਪਣੇ ਮੁਖੀਆਂ ਤੋਂ ਸੱਖਣੇ ਹੋ ਗਏ
27. 6 ਜਨਵਰੀ 1989ਭਾਈ ਸਤਵੰਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀਤਿਹਾੜ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ
28. 31 ਅਗਸਤ 1995ਭਾਈ ਦਿਲਾਵਰ ਸਿੰਘ ਹੱਥੋਂ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਤਲਸਰਗਰਮ ਖਾੜਕੂ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਅਮਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੰਤ
29. 6 ਸਤੰਬਰ 1995ਖਾਲੜਾ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਨੂੰ 6 ਸਤੰਬਰ 1995 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਬਾਹਰੋਂ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਅਤੇ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਤਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਬਾਅਦ ਪਟਿਆਲਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕੋਰਟ ਨੇ ਦੋਸ਼ੀ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ।
30. ਅਕਤੂਬਰ 1995ਖਾਲੜਾ ਦਾ ਪੁਲਿਸ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਕਤਲਸ਼ਹੀਦੀ; ਦੇਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ
31. 2005ਖਾਲੜਾ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਛੇ ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਦੋਸ਼ੀ ਕਰਾਰਦਸ ਸਾਲ ਲੇਟ, ਹੁਕਮ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਨਹੀਂ
32. 2007ਖਾਲੜਾ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਵਧਾ ਕੇ ਉਮਰ ਕੈਦ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂਉਸ ਦੌਰ ਦੀਆਂ ਗਿਣੀਆਂ-ਚੁਣੀਆਂ ਅਸਲ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ
33. 14 ਅਕਤੂਬਰ 2015ਬਹਿਬਲ ਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਫ਼ਾਇਰਿੰਗ: 2 ਸ਼ਹੀਦਹਕੂਮਤ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਸਿੱਖ ਧਰਨੇ 'ਤੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾਈ
34. 25 ਮਾਰਚ 2020 ਅਤੇ 18 ਜੂਨ 2022ਕਾਬੁਲ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ, 2020 ਅਤੇ 202225 ਮਾਰਚ 2020 ਨੂੰ ਬੰਦੂਕਧਾਰੀ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨੇ ਕਾਬੁਲ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹਰ ਰਾਏ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਧਾਵਾ ਬੋਲ ਕੇ 25 ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਰਤੇ ਪਰਵਾਨ ਉੱਤੇ 18 ਜੂਨ 2022 ਨੂੰ ਹਮਲਾ ਹੋਇਆ। ਦੋਵਾਂ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਟੇਟ ਨੇ ਲਈ।
35. ਨਵੰਬਰ 2020ਦਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ 'ਤੇ ਕਿਸਾਨ ਮੋਰਚਾਸਿੰਘੂ, ਟਿਕਰੀ, ਗਾਜ਼ੀਪੁਰ, 700 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਗਈ
36. 3 ਜੁਲਾਈ 2026ਖਾਲੜਾ ਬਾਰੇ ਫ਼ਿਲਮ 'ਸਤਲੁਜ' ਰਿਲੀਜ਼, 5 ਜੁਲਾਈ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਟਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ1990ਵਿਆਂ ਦਾ ਦੌਰ ਅੱਜ ਵੀ ਦਿਖਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ
37. 13 ਅਕਤੂਬਰ 2026ਨਸ਼ਾ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਰਕੁਨ ਪਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਝੋਟਾ ਮਾਨਸਾ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆਜਥੇਦਾਰ ਨੇ 16 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਐਲਾਨਿਆ

ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹੋਰ

• AfghanistanCountry where a once large Sikh community has shrunk to a few hundred people or fewer after war, the Taliban and Islamic State attacks on Kabul's gurdwaras in 2020 and 2022; counts vary widely.
• ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀਦੁਰਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਬਾਨੀ; ਪੰਜਾਬ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾਵਰ ਅਤੇ ਅਠਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਰੋਧੀ
• ਅਕਾਲੀ ਬਾਬਾ ਹਨੂਮਾਨ ਸਿੰਘਬੁੱਢਾ ਦਲ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਜਥੇਦਾਰ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਆਗੂ (1823 ਤੋਂ ਲਗਭਗ 1846 ਤੱਕ)
• ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ (ਜਥੇਦਾਰ); ਅਕਾਲੀ ਨਿਹੰਗਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਧੀਨ ਅਕਾਲੀ ਦਸਤਿਆਂ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰ
• ਅਖੰਡ ਕੀਰਤਨੀ ਜਥਾਅਖੰਡ ਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਰਹਿਤ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਪੰਥਕ ਜਥਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਬੰਧ ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਹੈ। ਭਾਈ ਫ਼ੌਜਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਇਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1978 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮਾਰਚ ਕੀਤਾ।
• ਔਰੰਗਜ਼ੇਬਛੇਵਾਂ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ, 1658 ਤੋਂ 1707
• Bਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਜਰਨੈਲ; ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ
• ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀਸ਼ਹੀਦ ਮਿਸਲ ਅਤੇ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਮੋਢੀ; 1757 ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ
• Bਬਾਬਾ ਮੋਤੀ ਰਾਮ ਮਹਿਰਾਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਦੀ ਰਸੋਈ ਦਾ ਸੇਵਕ, ਜਿਸ ਨੇ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਲਈ ਦੁੱਧ ਪਹੁੰਚਾਇਆ
• ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਧੜਾ, ਜੋ 1921 ਵਿੱਚ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਅਤੇ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਤਲਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉੱਭਰਿਆ। ਇਹ 1922 ਤੋਂ 1923 ਤੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਰਗਰਮ ਰਿਹਾ; 27 ਫ਼ਰਵਰੀ 1926 ਨੂੰ ਛੇ ਬੱਬਰਾਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
• Bਬਲਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੋਟਭਾਰਾਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕੌਰਨਾਮਾ ਲੜੀ ਦੇ ਲੇਖਕ
• Aਭਾਈ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਿੱਖ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ (ਏਆਈਐੱਸਐੱਸਐੱਫ) ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ; ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਆਗੂ
• Aਭਾਈ ਅਨੋਖ ਸਿੰਘ ਉਭੋਕੇਖਾੜਕੂ; ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਾਥੀ; ਫ਼ੌਜ-ਏ-ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੇ ਮੁਖੀ; ਦਸੰਬਰ 1992 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ
• Bਭਾਈ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜਟਾਣਾਬੱਬਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੇ ਸਿੰਘ; ਜੁਲਾਈ 1990 ਵਿੱਚ ਐੱਸਵਾਈਐੱਲ ਨਹਿਰ ਦੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਾਂ ਨੂੰ ਗੋਲ਼ੀ ਮਾਰੀ; 4 ਸਤੰਬਰ 1991 ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ
• Dਭਾਈ ਦਿਆਲਾਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ ਸਾਥੀ; ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ, 1675
• Dਭਾਈ ਦਿਲਾਵਰ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰਬੱਬਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ; 31 ਅਗਸਤ 1995 ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਤਲ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਬੰਬ
• Gਭਾਈ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਕਾਉਂਕੇਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਜਥੇਦਾਰ (1986 ਤੋਂ 1992); ਪੁਲਿਸ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮੌਤ
• Gਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਬੁੱਧਸਿੰਘਵਾਲਾਖਾੜਕੂ ਕਮਾਂਡਰ; ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਫ਼ੋਰਸ ਦੇ ਤੀਜੇ ਜਥੇਦਾਰ
• Gਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਰਾਜਸਥਾਨੀਖਾੜਕੂ ਕਮਾਂਡਰ; ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਕਮਾਂਡੋ ਫ਼ੋਰਸ ਦੇ ਇੱਕ ਧੜੇ ਦਾ ਆਗੂ (1988 ਤੋਂ 1991)
• Jਭਾਈ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ; ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਵਿੰਗ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ
• Jਭਾਈ ਜੇਠਾਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਸਿੱਖ; 1606 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਲਾਹੌਰ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ
• Kਭਾਈ ਕੁਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਢੱਟਅੰਬਾਲਾ ਜੱਟਾਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਪੰਚ; 1989 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਅਗਵਾ ਕਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ
• Mਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘਵਿਦਵਾਨ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਲਿਖਾਰੀ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੇਵਾਦਾਰ; ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ
• Mਭਾਈ ਮਤੀ ਦਾਸਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ ਦੀਵਾਨ; ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ, ਨਵੰਬਰ 1675
• Mਭਾਈ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਭੰਗੂਸਿੱਖ ਯੋਧੇ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦ; 1740 ਵਿੱਚ ਮੱਸਾ ਰੰਘੜ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਵਾਲੇ
• Pਭਾਈ ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪੰਜਵੜਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਕਮਾਂਡੋ ਫ਼ੋਰਸ (ਪੰਜਵੜ ਗਰੁੱਪ) ਦਾ ਮੁਖੀ
• Sਭਾਈ ਸਤੀ ਦਾਸਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਸੇਵਾਦਾਰ ਅਤੇ ਸਾਥੀ; ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ, 1675
• Sਭਾਈ ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਸਿੰਘਸ਼ਹੀਦ; ਪਿਤਾ ਭਾਈ ਸੁਬੇਗ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਚਰਖੜੀ ਉੱਤੇ ਚਾੜ੍ਹੇ ਗਏ
• Sਭਾਈ ਸੂਰਾ ਸਿੰਘਵਾਂ ਵਿਖੇ ਭਾਈ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾ ਰਲੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਿੰਘ
• Sਭਾਈ ਸੁਬੇਗ ਸਿੰਘਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦ; ਖ਼ਾਲਸੇ ਕੋਲ ਲਾਹੌਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕੋਤਵਾਲ
• Sਭਾਈ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਘਾਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਾ ਟਾਈਗਰ ਫ਼ੋਰਸ ਆਫ਼ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸੰਘਾ ਧੜੇ ਦੇ ਖਾੜਕੂ ਕਮਾਂਡਰ; 3 ਨਵੰਬਰ 1990 ਨੂੰ ਭੁੱਲਰ ਵਿਖੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਜਾਨ ਗੁਆਈ
• Tਭਾਈ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਵਾਂਅਠਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਵਾਂ ਦੇ ਸਿੰਘ; ਸ਼ਹੀਦ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ਕਰੀਆ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਭੇਜੀ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ
• Tਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘਪੂਹਲਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਕਿਸਾਨ; ਮੁਗ਼ਲ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ
• Bibekgarh ParkashanPunjabi Panthic publisher of Baljinder Singh Kotbhara's three-volume Kaurnama on Sikh women of the Kharku struggle, and of Bhai Daljit Singh's book on its unsung fighters.
• Bਬੀਬੀ ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਖਾਲੜਾਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਕਾਰਕੁਨ; ਖਾਲੜਾ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਪਟੀਸ਼ਨਰ; ਖਾਲੜਾ ਮਿਸ਼ਨ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਦੀ ਮੁਖੀ
• Bਬੀਬੀ ਸ਼ਰਨ ਕੌਰਚਮਕੌਰ ਦੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸਸਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸ਼ਹੀਦ
• Bਬੀਬੀ ਉਪਕਾਰ ਕੌਰਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਿੱਖ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਇਸਤਰੀ ਵਿੰਗ ਦੀ ਮੁਖੀ; ਜੂਨ 1984 ਦੀ ਸ਼ਹੀਦ
• ਕੇਂਦਰੀ ਜਾਂਚ ਬਿਊਰੋ (ਸੀਬੀਆਈ)ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਖਾਲੜਾ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ 1984 ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਜਣ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਜਗਦੀਸ਼ ਟਾਈਟਲਰ ਵਿਰੁੱਧ ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਰੈਫ਼ਰੈਂਸ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੀ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੀ ਸਮੱਗਰੀ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲਈ।
• Central Sikh MuseumThe SGPC's museum above the main entrance of Sri Harmandir Sahib, opened in July 1958. Which portraits hang there, from 1984 figures to Manmohan Singh, is repeatedly argued over.
• Cਚਾਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ; ਚਮਕੌਰ ਅਤੇ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ
• Cਚੰਦੂ ਸ਼ਾਹਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਮੁਗ਼ਲ ਮਾਲ ਮਹਿਕਮੇ ਦਾ ਅਫ਼ਸਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ; ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਉੱਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਦਰਜ
• Dਡੀਐੱਸਪੀ ਅਸ਼ੋਕ ਕੁਮਾਰਡਿਪਟੀ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਆਫ਼ ਪੁਲਿਸ, ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ; ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰਜਸ਼ੀਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ
• ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲਮਹਿਤਾ ਚੌਕ ਵਿਖੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਸੰਥਿਆ ਅਤੇ ਅਰਥ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 1977 ਤੋਂ 1984 ਤੱਕ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਟਕਸਾਲ ਦਾ ਆਪਣਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਅਤੇ ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਦਾ।
• ਦਿੱਲੀਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਜਿੱਥੇ 1675 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਅਤੇ 1716 ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ, ਜਿੱਥੇ 1783 ਵਿੱਚ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਉਸਾਰੇ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਨਵੰਬਰ 1984 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਕਤਲੇਆਮ ਹੋਇਆ।
• ਕੀ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਹਟ ਗਏ ਸਨ? ਤੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਅਤੇ ਬੰਦਈ ਵੰਡਤੱਤ ਖ਼ਾਲਸੇ ਨੇ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਉੱਤੇ ਨਵੀਂ ਫ਼ਤਿਹ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ; ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇਹੀ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ, ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਦੀ 1721 ਦੀ ਪਰਖ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਬੰਦਈ।
• ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰਚੌਥਾ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ
• Gਜਨਰਲ ਲਾਭ ਸਿੰਘਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਕਮਾਂਡੋ ਫ਼ੋਰਸ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰ, 1986 ਤੋਂ 1988
• Gਗਿਆਨੀ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਸੀਤਲਢਾਡੀ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ
• Gurdwara Dera Sahib, LahoreThe Lahore shrine where Guru Arjan Dev Ji gave his life on 30 May 1606. The SGPC rebuilt it from 1930 to 1934; since 1947 Sikhs from India visit it by Pakistani permission.
• Gurdwara Janam Asthan, Nankana SahibThe shrine marking Guru Nanak Dev Ji's birthplace at Nankana Sahib in Pakistan, where 82 to 156 Sikhs were killed on 20 February 1921. Run by the SGPC from 1921 to 1947, it is now managed in Pakistan.
• Gurdwara Sis Ganj SahibShrine in Chandni Chowk, Delhi, where Guru Tegh Bahadur was beheaded on 11 November 1675; its site was fought over in the courts until 1930, and the DSGMC runs it today.
• ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ (1581 ਤੋਂ 1606); ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ
• ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ; ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਾਜਣ ਵਾਲੇ (1699)
• ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ (1664 ਤੋਂ 1675)
• ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ? ਵਾਈਟ ਪੇਪਰ ਬਨਾਮ ਹੋਰ ਅੰਕੜੇਸਰਕਾਰੀ ਅੰਕੜੇ: 83 ਫ਼ੌਜੀ ਅਤੇ 492 ਹੋਰ। ਲਾਸ਼ਾਂ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ ਅਫ਼ਸਰ 700 ਅਤੇ 800 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੱਸਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੂਨ 1984 ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜ ਪੋਸਟ-ਮਾਰਟਮ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਉੱਤੇ ਨਾਂ ਦਰਜ ਸਨ।
• ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜਭਾਰਤ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਫ਼ੌਜ। ਇਸ ਨੇ ਜੂਨ 1984 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਤੀਜਾ ਘੱਲੂਘਾਰਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬਗ਼ਾਵਤਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।
• ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਕਮਾਂਡੋ ਫ਼ੋਰਸ (ਕੇਸੀਐੱਫ)ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਖਾੜਕੂ ਜਥੇਬੰਦੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੰਥਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1986 ਦੇ ਐਲਾਨਨਾਮੇ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਫ਼ੋਰਸ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ; ਭਾਰਤ ਨੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਮੁਖੀ ਪੰਜਵੜ ਨੂੰ 2023 ਵਿੱਚ ਗੋਲੀਆਂ ਮਾਰ ਕੇ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
• Khalsa Diwan Society (Vancouver)The Sikh society behind Canada's first gurdwara on 2nd Avenue and the Ross Street Gurdwara. It stood with the Komagata Maru passengers in 1914.
• ਲਾਹੌਰਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ। 1947 ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਆਇਆ; ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਡੇਰਾ ਸਾਹਿਬ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ।
• Mਮਹੰਤ ਨਰਾਇਣ ਦਾਸਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ, ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਉਦਾਸੀ ਮਹੰਤ; 20 ਫ਼ਰਵਰੀ 1921 ਦੇ ਸਾਕੇ ਲਈ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ
• Mਮਾਈ ਭਾਗੋਖਿਦਰਾਣੇ (ਮੁਕਤਸਰ) ਦੀ 1705 ਦੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਲੜਨ ਵਾਲੀ ਸਿੱਖ ਯੋਧਾ ਬੀਬੀ; ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਅੰਗ-ਰੱਖਿਅਕ
• Mਮੇਜਰ ਜਨਰਲ ਸੁਬੇਗ ਸਿੰਘਮੇਜਰ ਜਨਰਲ, ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ; 1971 ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਬਾਹਿਨੀ ਦੇ ਟ੍ਰੇਨਰ; ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀ ਸਲਾਹਕਾਰ; 1984 ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ
• Mਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਧਰਮ ਪਤਨੀ; ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਮਾਤਾ ਜੀ; ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੇ ਦਾਦੀ ਜੀ
• Mਮੀਰ ਮੰਨੂੰ1748 ਤੋਂ 1753 ਤੱਕ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮੁਗ਼ਲ ਗਵਰਨਰ; ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ ਅਧੀਨ ਮੁੜ ਬਹਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ
• ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਰੰਗੀਲਾਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ, 1719 ਤੋਂ 1748; ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗਵਰਨਰਾਂ ਦਾ ਉੱਪਰਲਾ ਹਾਕਮ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਕੀਤੇ
• ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ, ਜੋ ਕਦੇ ਰਾਇ ਭੋਇ ਦੀ ਤਲਵੰਡੀ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਹੈ, ਅਤੇ 20 ਫ਼ਰਵਰੀ 1921 ਦਾ ਸਾਕਾ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਇੱਥੇ ਹੀ ਵਾਪਰਿਆ।
• Panja SahibGurdwara at Hasan Abdal in Pakistan with the stone bearing Guru Nanak's handprint; scene of the 1922 train sacrifice of Bhai Pratap Singh and Bhai Karam Singh; a Baisakhi site for Indian pilgrims.
• PPir Buddhu ShahMuslim pir of Sadhaura; devotee of Guru Gobind Singh
• Pਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਮਲਵਿੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ, ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ; ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ
• Rਰਾਜਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੈਂਸਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਵਕੀਲ; ਖਾਲੜਾ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਵਕੀਲ; 2015 ਦੇ ਬੇਅਦਬੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਰਕਾਰੀ ਵਕੀਲ (2021 ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ)
• Rਰਾਮ ਨਾਰਾਇਣ ਕੁਮਾਰਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਖੋਜਕਾਰ; ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲਾਪਤਾ ਕਰਨ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਸਹਿ-ਬਾਨੀ; ਰਿਡਿਊਸਡ ਟੂ ਐਸ਼ਜ਼ ਦਾ ਮੁੱਖ ਲੇਖਕ
• Sਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ; ਚਮਕੌਰ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ
• ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਬਾਬਾ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਜੀਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ; ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ
• ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਬਾਬਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਜੀਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਤੀਜੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ; ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ
• Sਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ; ਚਮਕੌਰ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ
• Jਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਮੁਖੀ; ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਆਗੂ; ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ
• Sant Nirankaris (Sant Nirankari Mission)A Delhi-based movement with a living Satguru, begun in the 1920s or 1930s as an offshoot of the Nirankaris; its 1978 Amritsar convention led to a clash that killed Sikhs.
• SSardar Sewa Singh ThikriwalaFirst president of the Punjab Riyasti Praja Mandal; Akali leader of Patiala state
• ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ; ਸ਼ਹੀਦ
• Sਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਬਾਡੀਗਾਰਡ; ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਹੀਦ ਵਜੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ
• Sਸ਼ਹੀਦ ਡਾ. ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਪਾਣੀਡਾਕਟਰ, ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਅੰਡੇਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਲੀਗ ਦੀ ਪੀਸ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੁਖੀ; ਸ਼ਹੀਦ
• Sikh Temple of WisconsinThe gurdwara in Oak Creek where a white supremacist killed six worshippers on 5 August 2012 and a seventh victim died in 2020. The sangat has kept it open since.
• SirhindMughal-era town where Guru Gobind Singh's younger sons, Zorawar Singh and Fateh Singh, were put to death on Wazir Khan's order; Sikhs razed it in 1710 and 1764. Fatehgarh Sahib marks the site.
• ਤਰਨ ਤਾਰਨਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਨਗਰ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ 1596 ਵਿੱਚ ਵਸਾਇਆ ਅਤੇ ਜੋ ਹੁਣ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਘਾਟਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਨੇ 1994 ਅਤੇ 1995 ਵਿੱਚ ਪੜਤਾਲ ਕੀਤੀ।
• Tihar JailDelhi's prison complex: where Satwant Singh and Kehar Singh were hanged on 6 January 1989, Bhullar was held until 2015, and Hawara asked in 2024 to be moved out.
• Wਸਰਹਿੰਦ ਦਾ ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨਸਰਹਿੰਦ ਦਾ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜਦਾਰ; ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵਿਰੁੱਧ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਕਮਾਂਡਰ; 1710 ਵਿੱਚ ਚੱਪੜਚਿੜੀ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ
• ਕੀ ਖਾੜਕੂ “ਅੱਤਵਾਦੀ” ਸਨ? ਹਕੂਮਤ ਦਾ ਲੇਬਲ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਨਜ਼ਰੀਆਹਕੂਮਤ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸਿੱਖ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ “ਅੱਤਵਾਦੀ” ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਤਲਾਂ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ ਬਾਰੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।
• Zਜ਼ਕਰੀਆ ਖ਼ਾਨ1726 ਤੋਂ 1745 ਤੱਕ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਮੁਗ਼ਲ ਗਵਰਨਰ