ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ

ਕੌਣ: ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਜੈ ਸਿੰਘ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕੋਈ ਦੋ ਦਰਜਨ ਮੋਹਰੀ ਸਿੱਖ, ਅਤੇ ਜਲੂਸ ਵਿਚਲੇ 740 ਕੈਦੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਤਵਾਲ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤੇ ਗਏ 694 ਹੋਰ ਕੈਦੀ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਫ਼ਰੁਖ਼ਸੀਅਰ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਕੋਤਵਾਲ ਸਰਬਰਾਹ ਖ਼ਾਨ।

ਕੀ ਹੋਇਆ: ਗੁਰਦਾਸ ਨੰਗਲ ਤੋਂ ਫੜੇ ਕੈਦੀ 27 ਫ਼ਰਵਰੀ 1716 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਪਹੁੰਚੇ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਇੱਕ ਦਿਲ ਹਿਲਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਜਲੂਸ ਦਾ ਹਾਲ ਦੱਸਦਾ ਹੈ: ਭਾਰੀ ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਕੜੇ 740 ਕੈਦੀ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਨਾਲ ਲੱਦੇ ਸੱਤ ਸੌ ਗੱਡੇ, ਅਤੇ ਨੇਜ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਟੰਗੇ 2,000 ਹੋਰ ਸਿਰ। ਫ਼ਰੁਖ਼ਸੀਅਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕੋਈ ਦੋ ਦਰਜਨ ਆਗੂ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਜਦਕਿ ਬਾਕੀ 694 ਕੋਤਵਾਲ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਤਵਾਲੀ ਚਬੂਤਰੇ ਉੱਤੇ ਰੋਜ਼ ਸੌ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕੋਈ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਕੈਦ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।

ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ 9 ਜੂਨ 1716 ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਲਾਈਫ਼ ਆਫ਼ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ (1935) ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਛਾਪਦੀ ਹੈ: ਐਤਵਾਰ, 29 ਜਮਾਦੀ-ਉਲ-ਆਖ਼ਿਰ 1128, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਨਵੀਂ ਜੰਤਰੀ ਮੁਤਾਬਕ 19 ਜੂਨ 1716 ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਤਰੀਕ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਸੀ, ਐਤਵਾਰ ਨਹੀਂ (ਹੇਠਾਂ ਨੋਟ ਵੇਖੋ)। ਸ਼ਹੀਦੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਜੈ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ (ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਬਾਜ ਸਿੰਘ, ਰਾਮ ਸਿੰਘ, ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ, ਅਲੀ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ) ਨੂੰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ ਕੁਤਬ ਮੀਨਾਰ ਨੇੜੇ ਖ਼ਵਾਜਾ ਕੁਤਬ-ਉਦ-ਦੀਨ ਬਖ਼ਤਿਆਰ ਕਾਕੀ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਕੋਲ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰਨ ਜਾਂ ਮੌਤ ਚੁਣਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਜੈ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਜੁੜ ਗਿਆ ਕਿ ਬੱਚੇ ਦਾ ਦਿਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਤੁੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕੱਢ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ, ਹੱਥ-ਪੈਰ ਵੱਢ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਮਾਸ ਤਪਦੇ ਲਾਲ ਜੰਬੂਰਾਂ ਨਾਲ ਨੋਚਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਅੰਗ ਕਰ ਕੇ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ।

ਕਿੱਥੇ: ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ, ਕੋਤਵਾਲੀ ਚਬੂਤਰੇ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਮਹਿਰੌਲੀ ਵਿੱਚ ਕੁਤਬ ਮੀਨਾਰ ਨੇੜੇ ਮਕਬਰੇ ਕੋਲ। ਦਿੱਲੀ ਉਹੀ ਥਾਂ ਸੀ ਜਿੱਥੇ 1675 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਸਨ।

ਇਹ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਸੀ: ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਨੂੰ ਖ਼ਾਲਸੇ ਲਈ ਇਲਾਕਾ ਮੱਲਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਕੂਮਤ ਏਨੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰੁਕੀ। ਜਾਰਜ ਫ਼ੌਰਸਟਰ ਨੇ 1798 ਵਿੱਚ ਛਪੇ ਆਪਣੇ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰੁਖ਼ਸੀਅਰ ਦੇ ਇੱਕ ਫ਼ਰਮਾਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਸਿੱਖ ਉਸ ਦੇ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਆਵੇ, ਉਹ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਹਰ ਸਿਰ ਦਾ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਪੰਥ ਨੂੰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਾਂਗ ਭਾਲਿਆ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਵੀ ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਲ ਖ਼ਾਲਸੇ ਨੇ ਸਰਹਿੰਦ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਲੈ ਲਏ, ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਿੱਕਾ ਢਾਲਿਆ ਉਸ ਉੱਤੇ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੋਹਰ ਵਾਲਾ ਸ਼ੇਅਰ ਉੱਕਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।