ਜਨਰਲ ਲਾਭ ਸਿੰਘ

ਜਨਰਲ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਪੰਜਵੜ ਵਿੱਚ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਹੋਇਆ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਖਾ ਸਿਪਾਹੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੁੱਖਾ, ਜੋ ਵੈਦਿਆ ਦੇ ਕਤਲ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਬੰਦਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ, ਜਾਂ ਬੱਬਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੇ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ ਨਾਲ ਰਲਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਸਿੱਖ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 1984 ਟ੍ਰਿਬਿਊਟ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਸਥਾਰ ਵਾਲਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਹੇਠਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਉਸੇ ਤੋਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਦਾ ਨਾਂ ਨਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।

ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ, ਪਰ ਅਪ੍ਰੈਲ 1978 ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਹੋਏ ਟਕਰਾਅ ਵਿੱਚ 13 ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਪੁਲਿਸ ਫ਼ੋਰਸ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੋਹ ਭੰਗ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ। ਜੂਨ 1984 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਗ਼ਲੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ, ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਹੋਏ, ਕਈ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤਸ਼ੱਦਦ ਸਹਿਣਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਜੋਧਪੁਰ ਦੇ ਨਜ਼ਰਬੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਗਏ।

• ਜਨਵਰੀ 1986 ਦੇ ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਮਗਰੋਂ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਕਮਾਂਡੋ ਫ਼ੋਰਸ (ਕੇਸੀਐੱਫ) ਮਨਬੀਰ ਸਿੰਘ ਚਹੇੜੂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਬਣੀ। 9 ਅਗਸਤ 1986 ਨੂੰ ਚਹੇੜੂ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਅਤੇ ਲਾਪਤਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਮਾਨ ਸੰਭਾਲੀ। 2001 ਵਿੱਚ ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੇ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕੇਸੀਐੱਫ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮੁਖੀ ਕਿਹਾ; ਦੋਵਾਂ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਫ਼ਰਕ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਾ ਕਿਸ ਨੂੰ ਗਿਣਿਆ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਸਹਿਮਤ ਹਨ ਕਿ 1986 ਤੋਂ 1988 ਤੱਕ ਉਹ ਇਸ ਦੇ ਆਗੂ ਸਨ।
• 10 ਅਗਸਤ 1986: ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਵੇਲੇ ਫ਼ੌਜ ਮੁਖੀ ਜਨਰਲ ਅਰੁਣ ਵੈਦਿਆ ਨੂੰ ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1984 ਟ੍ਰਿਬਿਊਟ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਮੁਤਾਬਕ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਨੇ ਚਹੇੜੂ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਜਿੰਦਾ, ਸੁੱਖਾ ਅਤੇ ਮਥੁਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ।
• 2 ਅਗਸਤ 1987: ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਡੀਜੀਪੀ ਜੂਲੀਓ ਰਿਬੇਰੋ ਉੱਤੇ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ। ਰਿਬੇਰੋ ਬਚ ਗਏ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ।
• 12 ਜੁਲਾਈ 1988: ਉਹ ਮਾਰੇ ਗਏ। 1984 ਟ੍ਰਿਬਿਊਟ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਮੁਤਾਬਕ ਗ਼ੱਦਾਰੀ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਸਨੈਚ ਸਕੁਐਡ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ, ਤਸ਼ੱਦਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦਾ ਭੇਤ ਦਿੱਤੇ ਬਿਨਾਂ ਉਹ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਇਹ ਕਤਲ ਅਤੇ ਤਾਰੀਖ਼ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ ਕਿ ਕਿਵੇਂ, ਅਤੇ ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਸਿਰਫ਼ ਇੰਨਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਸਿੱਖ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੇ ਨਾਲ ਰੱਖ ਕੇ ਵੇਖਣ ਲਈ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।
• 18 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਟਾਂਡਾ ਅਤੇ 21 ਜੁਲਾਈ 1988 ਨੂੰ ਪੰਜਵੜ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਭੋਗ ਦੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੇ ਨੋਟਿਸਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਸਣ ਸਿੰਘ ਜ਼ਫ਼ਰਵਾਲ ਅਤੇ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਮਾਨੋਚਾਹਲ ਸਮੇਤ ਕਈ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਸਨ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੇਸੀਐੱਫ ਵੰਡੀ ਗਈ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਮੁਤਾਬਕ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਕਮਾਨ ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੁਲਤਾਨਵਿੰਡ ਨੇ ਸੰਭਾਲੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪੰਜਵੜ ਨੇ; ਹੋਰ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵੱਸਣ ਸਿੰਘ ਜ਼ਫ਼ਰਵਾਲ, ਪੰਜਵੜ ਅਤੇ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠਲੇ ਧੜੇ ਗਿਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਸਿੱਖ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾੜਕੂ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਪਹਿਲੀ ਕਤਾਰ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਹਕੂਮਤ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਲੱਭੇ ਗਏ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ।