ਬੀਬੀ ਉਪਕਾਰ ਕੌਰ

ਬੀਬੀ ਉਪਕਾਰ ਕੌਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਿੱਖ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ (ਏਆਈਐੱਸਐੱਸਐੱਫ) ਦੇ ਇਸਤਰੀ ਵਿੰਗ ਦੀ ਮੁਖੀ ਸਨ ਅਤੇ ਜੂਨ 1984 ਦੇ ਤੀਜੇ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇਠਲਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਇੱਕੋ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਰੋਤ, 1984 ਟ੍ਰਿਬਿਊਟ, ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਈ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਰਵੇ ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

1984 ਟ੍ਰਿਬਿਊਟ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1962 ਵਿੱਚ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਰਨਾਲ ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰ ਮੀਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ੀਸ਼ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਏਆਈਐੱਸਐੱਸਐੱਫ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਏ। 1982 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬੀਬੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਇਕਾਈਆਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਅਤੇ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਭਾਈ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸਤਰੀ ਵਿੰਗ ਦੀ ਮੁਖੀ ਥਾਪਿਆ। ਪੰਨਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨੌਜਵਾਨ ਬੀਬੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ, ਗੁਰਮਤਿ ਕੈਂਪ ਲਾਏ ਅਤੇ ਉਹ ਨਾਮੀ ਬੁਲਾਰੇ ਸਨ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• ਮਈ 1984: ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਪਹਿਲਾਂ, ਏਆਈਐੱਸਐੱਸਐੱਫ ਦੇ ਰਸਾਲੇ ਸ਼ਮਸ਼ੀਰ-ਏ-ਦਸਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਲੇਖ ਛਪਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਿ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੰਘਰਸ਼ ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ 1984 ਟ੍ਰਿਬਿਊਟ ਇਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਛਾਪਦਾ ਹੈ।
• ਜੂਨ 1984: ਉਹ ਬੀਬੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਜਥੇ ਨਾਲ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਰਾਏ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਰੈਸਟ ਹਾਊਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਨ। ਕੰਪਲੈਕਸ ਛੱਡਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਕਿ "ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗੀਆਂ।" ਪੰਨਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬੀਬੀਆਂ ਨੇ 4 ਜੂਨ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਫ਼ੌਜੀ ਹਮਲੇ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕੀਤਾ।
• 5 ਤੋਂ 6 ਜੂਨ ਦੀ ਰਾਤ: ਅਟੱਲ ਰਾਏ ਕੁਆਰਟਰਾਂ ਵੱਲ ਜਾਂਦਿਆਂ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ, ਬੀਬੀ ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਅਤੇ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਜੋਰਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਪੰਨੇ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਿਵਾਲਵਰ ਚਲਾਈ, ਅਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਬੀਬੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਬੀਬੀ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਬੀਬੀਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜੋ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਹਮਲੇ ਵੇਲੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਡਟੀ ਰਹੀ।