ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਬਾਬਾ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਜੀ

ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਬਾਬਾ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਸਨ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਮਾਤਾ ਜੀਤੋ ਦੇ ਘਰ 25 ਫ਼ਰਵਰੀ 1699 ਨੂੰ ਅਨੰਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। 5 ਦਸੰਬਰ 1700 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਦੀ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਨੇ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਅਖ਼ੀਰ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੇ।

ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜਥਾ 5 ਤੋਂ 6 ਦਸੰਬਰ 1705 ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਅਨੰਦਪੁਰ ਤੋਂ ਚੱਲਿਆ। ਚੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਸਰਸਾ ਪਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ, ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਸੋਈਆ ਗੰਗੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੋਰਿੰਡੇ ਨੇੜੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਨਾਮ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗ਼ਦਾਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਉਂਤ ਬਣਾਈ। 7 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਮੋਰਿੰਡੇ ਦੇ ਅਹਿਲਕਾਰਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਹਿੰਦ ਭੇਜ ਕੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਠੰਢੇ ਬੁਰਜ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।

ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਦਿਨ

• 9 ਦਸੰਬਰ 1705: ਛੇ ਸਾਲ ਦੇ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੇ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫ਼ੌਜਦਾਰ ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਵਾਅਦੇ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਵੱਲ ਮੋੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਪਰ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਦੇ ਨਵਾਬ ਸ਼ੇਰ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਤਰਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਮਾਂ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
• 11 ਦਸੰਬਰ: ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੀਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਊਂਦੇ ਚਿਣ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਦੀ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਬਾਰੇ ਐਂਟਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ਚਿਣਾਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਢਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਢਹਿ ਪਈ, ਅਤੇ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦੀ ਐਂਟਰੀ ਹੋਰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਰਵਾਇਤ ਅਨੁਸਾਰ ਜਦੋਂ ਚਿਣਾਈ ਛਾਤੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ ਤਾਂ ਉਹ ਢਹਿ ਪਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਤ ਲਈ ਠੰਢੇ ਬੁਰਜ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
• 12 ਦਸੰਬਰ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਬੁਰਜ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਪਹੁੰਚਦਿਆਂ ਹੀ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ। ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਧਨੀ ਵਪਾਰੀ ਸੇਠ ਟੋਡਰ ਮੱਲ ਨੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਤਿੰਨਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।

ਇਹ ਅਸਥਾਨ, ਜੋ ਹੁਣ ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਹੈ, ਚਾਰ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਇੱਥੇ ਹਰ ਸਾਲ 25 ਤੋਂ 28 ਦਸੰਬਰ ਤੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਮੇਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ 25 ਤੋਂ 27 ਦਸੰਬਰ ਤੱਕ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੇ ਸਹੀ ਦਿਨ ਬਾਰੇ ਸਰੋਤ ਇੱਕ ਮਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਫ਼ਾਈਲ ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ 12 ਦਸੰਬਰ 1705 ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਸਾਕਾ ਸਰਹਿੰਦ ਬਾਰੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦਾ ਲੇਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਸੰਬਰ 1704 ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦੀ 26 ਜਾਂ 27 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।

ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਹੁਣ ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।