ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਸੁਸਾਇਟੀ (ਵੈਨਕੂਵਰ)

ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਸੁਸਾਇਟੀ ਵੈਨਕੂਵਰ ਦੀ ਸਿੱਖ ਸੁਸਾਇਟੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ 1908 ਵਿੱਚ ਵੈਸਟ ਸੈਕਿੰਡ ਐਵੇਨਿਊ ਉੱਤੇ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਵਾਰਸ ਗੁਰਦੁਆਰਾ 1970 ਵਿੱਚ ਰੌਸ ਸਟਰੀਟ ਉੱਤੇ। ਇਸ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਮੈਂਬਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਆਏ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਵਾਸੀ ਸਨ।

ਇਹ ਕਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ: ਸਰੋਤ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਚ ਹਨ। ਸੁਸਾਇਟੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ 1902 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਅਤੇ 1906 ਵਿੱਚ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਾਇਮ ਹੋਈ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਇਸ ਨੂੰ 22 ਜੁਲਾਈ 1906 ਦੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨੂੰ 13 ਮਾਰਚ 1909 ਦੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ 13 ਮਾਰਚ 1909 ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ, ਅਤੇ 23 ਫ਼ਰਵਰੀ 1915 ਨੂੰ ਸੋਸਾਇਟੀਜ਼ ਐਕਟ ਹੇਠ ਇਸ ਦਾ ਇਨਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ:

• 19 ਜਨਵਰੀ 1908: 1866 ਵੈਸਟ ਸੈਕਿੰਡ ਐਵੇਨਿਊ ਵਾਲੇ ਸੈਕਿੰਡ ਐਵੇਨਿਊ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਹੋਇਆ। ਸੁਸਾਇਟੀ ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਅਮਰੀਕੀ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸੂਚੀ ਇਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਸਿੱਖ ਟੈਂਪਲ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਹਰ ਧਰਮ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਵਸਨੀਕਾਂ ਲਈ ਧਾਰਮਿਕ, ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕੇਂਦਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ 1913 ਦੀ ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਬਾਰੇ ਭਾਸ਼ਣ ਹੋਏ।
• ਮਈ ਤੋਂ ਜੁਲਾਈ 1914: ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ, 376 ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ (340 ਸਿੱਖ, 24 ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਤੇ 12 ਹਿੰਦੂ) ਨਾਲ, 23 ਮਈ ਤੋਂ ਵੈਨਕੂਵਰ ਦੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਰਿਹਾ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ 23 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਕੱਢ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਹੁਸੈਨ ਰਹੀਮ, ਭਾਈ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਭਿੱਖੀਵਿੰਡ, ਮਿੱਤ ਸਿੰਘ ਪੰਡੋਰੀ, ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖੁਰਦਪੁਰ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਅਕਬਰ ਸਮੇਤ ਸਥਾਨਕ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਰ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਚਾਰਟਰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ 20,000 ਡਾਲਰ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ। ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਦੀ ਪੈਰਵੀ ਕੀਤੀ।
• 5 ਸਤੰਬਰ 1914: ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਵਿਲੀਅਮ ਹੌਪਕਿਨਸਨ ਦੇ ਮੁਖ਼ਬਰ ਬੇਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੈਨਕੂਵਰ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਸਕਾਰ ਦੇ ਇਕੱਠ ਉੱਤੇ ਦੋ ਰਿਵਾਲਵਰਾਂ ਨਾਲ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾਈਆਂ। ਦੋ ਜਣਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ। ਇੱਕ ਭਾਈ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਆਫ਼ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਬਾਇਓਗ੍ਰਾਫ਼ੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਜਾਰਜੀਆ ਸਟਰੇਟ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਲਮ ਦੂਜੇ ਦਾ ਨਾਂ ਬਦਨ ਸਿੰਘ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। 21 ਅਕਤੂਬਰ 1914 ਨੂੰ ਭਾਈ ਮੇਵਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੈਨਕੂਵਰ ਦੇ ਕੋਰਟ-ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਹੌਪਕਿਨਸਨ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 11 ਜਨਵਰੀ 1915 ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
• 1947 ਅਤੇ 1951: ਸੁਸਾਇਟੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਪਰਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵੋਟ ਦਾ ਹੱਕ ਦਿਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਵਾਇਆ ਜਿਸ ਨੇ 1908 ਦਾ "ਲਗਾਤਾਰ ਸਫ਼ਰ" ਵਾਲਾ ਨਿਯਮ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤਾ।
• 1968 ਤੋਂ 1970: ਇਸ ਨੇ ਰੌਸ ਸਟਰੀਟ ਅਤੇ ਮਰੀਨ ਡਰਾਈਵ ਉੱਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਖ਼ਰੀਦੀ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਵਿਸਾਖੀ 1970 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਨਵੀਂ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਆਰਥਰ ਐਰਿਕਸਨ ਸਨ।

ਅੱਜ: ਸੁਸਾਇਟੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਲਾਸਾਂ, ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਪਰਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸੈਂਟਰ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਵਿਸਾਖੀ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ ਵਿੱਚ 1,00,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। 2018 ਵਿੱਚ ਵੈਨਕੂਵਰ ਸਿਟੀ ਕੌਂਸਲ ਨੇ ਰੌਸ ਸਟਰੀਟ ਨੂੰ ਦੂਜਾ ਨਾਂ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਰੋਡ ਦਿੱਤਾ।