ਮਾਈ ਭਾਗੋ

ਮਾਈ ਭਾਗੋ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਾਈ ਭਾਗ ਕੌਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਉਸ ਬੀਬੀ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਚਾਲੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਲਿਆਂਦਾ ਅਤੇ 29 ਦਸੰਬਰ 1705 ਨੂੰ ਖਿਦਰਾਣੇ, ਹੁਣ ਮੁਕਤਸਰ, ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਜੰਗ ਲੜੀ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚੋਂ ਬਚਣ ਵਾਲੀ ਇਕੱਲੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਆਦਮੀ, ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ, ਅਜੇ ਜਿਊਂਦਾ ਮਿਲਿਆ, ਅਤੇ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਦਮ ਤੋੜਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਅੱਜ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਝਬਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਪੇਰੋ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਪੱਟੀ ਦੇ ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਜਾਂ ਦੇਹਾਂਤ ਦੀ ਕੋਈ ਤਾਰੀਖ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 1705: ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਕੁਝ ਸਿੱਖ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲੋਂ ਲੜਨ ਲਈ ਅਨੰਦਪੁਰ ਗਏ ਸਨ, ਘੇਰੇ ਦੀਆਂ ਤੰਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਆਏ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗਣ ਲਈ ਮਨਾਇਆ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਤੁਰ ਪਈ।
• 29 ਦਸੰਬਰ 1705: ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸ਼ਾਹੀ ਫ਼ੌਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਆ ਪਈ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਲਲਕਾਰਿਆ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਲੜੇ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਫ਼ੌਜ ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਹਟ ਗਈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਚੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਾਛੜ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਓਟ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਇਆ ਪਾਇਆ, ਅਤੇ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਦਮ ਤੋੜਿਆ।
• ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਚਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਅਸੀਸ ਦੇ ਕੇ ਚਾਲੀ ਮੁਕਤੇ, ਯਾਨੀ ਚਾਲੀ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਸਿੰਘ, ਆਖਿਆ, ਅਤੇ ਢਾਬ ਮੁਕਤਸਰ, ਯਾਨੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਰੋਵਰ, ਬਣ ਗਈ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਨਾਤਾ ਤੋੜਨ ਵਾਲਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬੇਦਾਵਾ ਪਾੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
• ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਮਰਦਾਵੇਂ ਲਿਬਾਸ ਵਿੱਚ ਅੰਗ-ਰੱਖਿਅਕ ਵਜੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕੋਲ ਰਹੀ।
• 1708 ਵਿੱਚ ਨਾਂਦੇੜ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਹੋਰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਬਿਦਰ ਤੋਂ 11 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਜਿਨਵਾੜਾ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਚੰਗੀ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਸਿਮਰਨ ਵਿੱਚ ਜੁੜੀ ਰਹੀ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਕੁਟੀਆ ਹੁਣ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਤਪ ਅਸਥਾਨ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਂਦੇੜ ਵਿੱਚ ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੰਪਲੈਕਸ ਅੰਦਰ ਬੁੰਗਾ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਹਾਲ ਉਸ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ।

ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਛੱਡ ਗਏ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲ ਮੋੜ ਲਿਆਉਣ ਅਤੇ ਆਪ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕਣ ਲਈ। ਸਿੱਖ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਨਾਂ ਦਾ ਅੱਜ ਵੀ ਵੱਡਾ ਵਜ਼ਨ ਹੈ। ਮਾਰਚ 2020 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਗੀਤ ਉੱਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇਵਾਲਾ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਜਥੇਦਾਰ ਗਿਆਨੀ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਕੋਲ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗੀ, ਜਦਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਲਿਖ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਕੰਮ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚੇਗੀ (ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ)।