ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ

ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਪੰਥ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਯੋਧੇ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਮਿਸਲ ਅਤੇ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦਾ ਮੋਢੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਿੱਖ ਵਿੱਦਿਆ ਦੀ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਦਾ, ਅਤੇ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਫ਼ਗਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1757 ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਲੜਦਿਆਂ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪਾਈ।

ਉਹ ਕੌਣ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1682 ਵਿੱਚ ਪਹੂਵਿੰਡ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਈ ਭਗਤਾ ਅਤੇ ਮਾਈ ਜਿਊਣੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਵਿਖੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਰਹਿਤ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਕੇ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਕੋਲੋਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਵਿੱਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 1706: ਉਹ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕੋਲ ਮੁੜ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਵਿੱਦਿਆ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਜਥੇ ਨੂੰ ਸ਼ਸਤਰ ਵਿੱਦਿਆ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ।
• ਉਹ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਥੇ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੀ ਮੁਗ਼ਲ ਹਕੂਮਤ ਵਿਰੁੱਧ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ, ਪਰ 1714 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਤੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਾਥ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
• 1726: ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਚਾਰ ਸਰੂਪ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਏ, ਉਸ ਬੀੜ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਸੀ।
• 1732 ਅਤੇ 1733: ਉਹ ਬਰਨਾਲੇ ਵਿੱਚ ਘਿਰੇ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਪਹੁੰਚੇ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਨਵਾਬ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਦਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਵਿੱਚ ਆ ਰਲੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੇ ਇੱਕ ਜਥੇ ਦੀ ਕਮਾਨ ਸੌਂਪੀ ਗਈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਸ਼ਹੀਦ ਮਿਸਲ ਕਹਾਇਆ।
• 1757: ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਤੈਮੂਰ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਨਾਇਬ ਜਹਾਨ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਮਈ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਰਾਮ ਰੌਣੀ ਕਿਲ੍ਹਾ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਪੂਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਆਪਣੇ ਜਥੇ ਨਾਲ ਚੱਲ ਪਏ, ਅਤੇ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਿਆਂ ਲਗਭਗ 5,000 ਜਣੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਆ ਰਲੇ ਸਨ। ਜਹਾਨ ਖ਼ਾਨ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪਹਿਲਾਂ ਗੋਹਲਵੜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮਿਲੀਆਂ। ਰਾਮਸਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਉਹ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਏ, ਪਰ ਲੜਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ 11 ਨਵੰਬਰ 1757 ਨੂੰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪਾ ਗਏ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 13 ਨਵੰਬਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੀਸ ਧੜ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਵੀ ਉਹ ਲੜਦੇ ਰਹੇ, ਸੀਸ ਨੂੰ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਚੁੱਕੀ ਅਤੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਖੰਡਾ ਵਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਣ ਪੂਰਾ ਨਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੰਦ-ਕਥਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਬਣ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਦੋ ਅਸਥਾਨ ਹਨ: ਇੱਕ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਉੱਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪਾਈ, ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸ਼ਹੀਦਗੰਜ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਹ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਹੋਇਆ। ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਲ ਜਿਸ ਬੁਰਜ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਬੁਰਜ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ।