ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਬਾਨੀ ਸਨ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੂਹਾਨੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜੀ ਨਵਿਆਈ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਧਾਰਾ ਦਾ ਸੋਮਾ ਆਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਬਾਣੀ ਸਿੱਖ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ।

ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਆਧੁਨਿਕ ਖੋਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 1469 ਨੂੰ ਮੰਨਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਿਹਾੜਾ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕੱਤਕ (ਅਕਤੂਬਰ ਤੋਂ ਨਵੰਬਰ) ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਰਾਇ ਭੋਇ ਦੀ ਤਲਵੰਡੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਹੁਣ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਹੈ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 65 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਕਲਿਆਣ ਚੰਦ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿਤਾ ਕਾਲੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਬੇਦੀ ਕੁਲ ਦੇ ਸਨ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਪਟਵਾਰੀ ਸਨ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਮੁਖੀ ਰਾਇ ਬੁਲਾਰ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ; ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਨਾਨਕੀ ਅਤੇ ਜੀਜਾ ਜੈ ਰਾਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਸੱਦ ਲਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਨਵਾਬ ਦੌਲਤ ਖ਼ਾਨ ਲੋਧੀ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਮੋਦੀਖ਼ਾਨੇ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਰਬਾਬੀ ਮਰਦਾਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਆ ਰਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਗਾਇਨ ਕਰਦੇ, ਸਾਂਝਾ ਭੋਜਨ ਛਕਦੇ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਦਗੀ ਅਤੇ ਨੇਕ ਜੀਵਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਬਟਾਲੇ ਦੀ ਸੁਲੱਖਣੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ (ਜਨਮ 1494) ਅਤੇ ਲਖਮੀ ਦਾਸ (ਜਨਮ 1497)।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• ਲਗਭਗ 1499: ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵੇਈਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਅਲੋਪ ਰਹੇ ਅਤੇ ਡੁੱਬ ਜਾਣ ਦਾ ਡਰ ਪੈ ਗਿਆ। ਮੁੜਨ ਵੇਲੇ, ਲਗਭਗ ਤੀਹ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਬੋਲ ਸਨ “ਨਾ ਕੋ ਹਿੰਦੂ ਨ ਮੁਸਲਮਾਨ।”
• ਫਿਰ ਉਹ ਮਰਦਾਨੇ ਨਾਲ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਵੀਹ ਸਾਲ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਲਈ ਨਿਕਲੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਫ਼ਰਾਂ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੂਰਬ, ਦੱਖਣ, ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਉਦਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ, ਹਰਿਦੁਆਰ, ਬਨਾਰਸ, ਗਯਾ, ਬੰਗਾਲ, ਅਸਾਮ, ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ, ਪਾਕਪਟਨ ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨ ਤੱਕ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਮੱਕਾ, ਮਦੀਨਾ ਅਤੇ ਬਗ਼ਦਾਦ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀਆਂ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਠੀਕ ਰਸਤਾ ਤੈਅ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ।
• 1520: ਸੈਦਪੁਰ ਦੀ ਲੁੱਟ ਵੇਲੇ ਬਾਬਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਮਰਦਾਨੇ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
• ਲਗਭਗ 1521: ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਵੀ ਦੇ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਸਾਇਆ, ਜੋ ਨਵੇਂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਸਵੇਰ-ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸ਼ਬਦ-ਕੀਰਤਨ, ਲੰਗਰ ਅਤੇ ਸੰਗਤ, ਜੋ ਜਾਤ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਭੇਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਸਨ, ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਸਾਰ ਕਿਰਤ ਕਰਨੀ, ਵੰਡ ਛਕਣਾ ਅਤੇ ਨਾਮ ਜਪਣਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ: ਹੱਕ ਦੀ ਕਿਰਤ, ਵੰਡ ਕੇ ਛਕਣਾ, ਅਤੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ।
• ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਯੋਗ ਸਿੱਖ, ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ਅੰਗਦ ਰੱਖਿਆ, ਨੂੰ ਗੁਰਗੱਦੀ ਸੌਂਪੀ, ਅਤੇ ਅੱਸੂ ਵਦੀ 10, 1596 ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਨੂੰ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾ ਗਏ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ 7 ਸਤੰਬਰ 1539 ਦੱਸਦਾ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਇੱਕ ਰੱਬ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰੂਪਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਨੋਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਾਕਮਾਂ ਅਤੇ ਅਹਿਲਕਾਰਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਮੁੱਲਾਂ ਦੇ ਰਸਮੀਪੁਣੇ, ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਾ, ਖੋਖਲੇ ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਅਤੇ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਨੂੰ ਝਾੜਿਆ, ਅਤੇ ਬਾਬਰ ਦੇ ਹਮਲੇ ਵੇਲੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਾਕਮਾਂ ਦੀ ਬੁਜ਼ਦਿਲੀ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਸਰੀਰ ਰੱਬ ਦਾ ਘਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਭੱਜਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਰੱਬ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦੀ ਹੱਦ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਬੰਨ੍ਹ ਸਕਦਾ।

ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਨਾਮ, ਹੱਕ ਦੀ ਕਿਰਤ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀ ਵੰਡ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਣ ਲਈ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਾਰਸ ਵਜੋਂ ਉਸ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਚੁਣਨ ਲਈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਯੋਗ ਸਮਝਿਆ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਸਿੱਖ ਸਮਝ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜੀ ਆਵਾਜ਼ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਰਾਹੀਂ ਬੋਲੀ, ਉਹੀ ਅਗਲੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਰਾਹੀਂ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਹੈ।