ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ

ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਉਹ ਬਜ਼ੁਰਗ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਛੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦੇਖਿਆ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲੇ, ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਗਰੋਂ ਆਏ ਚਾਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੂੰ, ਗੁਰਿਆਈ ਦਾ ਤਿਲਕ ਲਾਇਆ। 1604 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗ੍ਰੰਥੀ ਥਾਪਿਆ।

ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਕੱਥੂਨੰਗਲ ਵਿਖੇ 6 ਅਕਤੂਬਰ 1506 ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ 22 ਅਕਤੂਬਰ 1506 ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਰੰਧਾਵਾ ਗੋਤ ਦੇ ਜੱਟ ਭਾਈ ਸੁੱਘਾ (ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਭਾਈ ਸੁੱਖਾ ਲਿਖਦਾ ਹੈ) ਅਤੇ ਮਾਈ ਗੌਰਾਂ ਦੇ ਇਕਲੌਤੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਬਚਪਨ ਦਾ ਨਾਂ ਭੂਡਾ ਜਾਂ ਬੂੜਾ ਸੀ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਨੋਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਭਗਤ ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਗੁਰਬਿਲਾਸ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਛੇਵੀਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਹਨ, ਜੋ ਭਗਤੀ-ਭਾਵ ਵਾਲੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਵੇਰਵਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸੇ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ, ਪਸ਼ੂ ਚਾਰਦਿਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਦਾ ਕਟੋਰਾ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਨਮ ਮਰਨ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮੰਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੀ ਸਿਆਣਪ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੁੱਢਾ, ਯਾਨੀ ਬਜ਼ੁਰਗ, ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਇਹ ਮਿਲਣੀ ਉਦੋਂ ਦੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਲਗਭਗ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ।
• ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਕਹਿਣ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਗੁਰਗੱਦੀ ਦੀ ਰਸਮ ਵੇਲੇ ਤਿਲਕ ਲਾਇਆ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਤੱਕ, ਕੁੱਲ ਪੰਜ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੂੰ ਗੁਰਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ।
• ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਦੀ ਬਾਉਲੀ ਪੁੱਟਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਬੇਰੀ ਹੇਠਾਂ ਉਹ ਬੈਠਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ।
• 16 ਅਗਸਤ 1604: ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰੰਥੀ ਥਾਪਿਆ, ਯਾਨੀ ਉੱਥੇ ਬਾਣੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਸੇਵਾਦਾਰ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਆਪਣਾ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵੀ ਇਹੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।
• ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਸੌਂਪਿਆ। 30 ਮਈ 1606 ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਮਗਰੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ, ਅਤੇ 24 ਜੂਨ 1606 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਹ ਰਸਮ ਨਿਭਾਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਪੀਰੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀਆਂ।
• ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਝੰਡਾ ਰਾਮਦਾਸ, ਉਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭਾਨਾ ਨੇ ਵਸਾਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਲੰਗਰ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਚਾਰਦੇ ਰਹੇ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਬੇਰ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਸਾਹਿਬ ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
• 16 ਨਵੰਬਰ 1631: ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਝੰਡਾ ਰਾਮਦਾਸ ਵਿਖੇ ਚਲਾਣਾ ਕੀਤਾ, ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਦੀਆਂ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਲਗਭਗ 125 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ। ਗੁਰਬਿਲਾਸ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰਹਾਣੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਆਪ ਕੀਤਾ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਗੁਰੂ ਕਾਲ ਦੀ ਇੱਕ ਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੰਮੀ ਮਿਆਦ ਵਿੱਚ ਨਿਭਾਈ ਲੰਮੀ ਘਾਲਣਾ, ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਲਈ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਹੇਠ ਕੱਥੂਨੰਗਲ ਵਿਖੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਸਾਹਿਬ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਠੱਠਾ ਵਿਖੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬੀੜ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਅਕਤੂਬਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਦਾ ਮੇਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।