ਥਾਂ
ਸ੍ਰੀ ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰ
ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬਿਆਸ ਕੰਢੇ ਵਸਿਆ ਕਸਬਾ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ; ਗੁਰੂ ਕੀ ਮਸੀਤ ਦਾ ਅਸਥਾਨ, ਉਹ ਮਸਜਿਦ ਜੋ ਸਿੱਖ ਤਵਾਰੀਖ਼ ਮੁਤਾਬਕ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਸਨੀਕਾਂ ਲਈ ਬਣਵਾਈ ਸੀ।
ਸ੍ਰੀ ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬਿਆਸ ਦੇ ਕੰਢੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਕਸਬਾ ਹੈ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ, ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੋਬਿੰਦਪੁਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਥਾਂ ਰੁਹੇਲਾ ਨਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਉੱਜੜਿਆ ਟਿੱਲਾ ਸੀ, ਜੋ ਮੁਗ਼ਲ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਦੀਵਾਨ ਚੰਦ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਜਾਗੀਰ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰ ਨਾਂ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਇਸ ਥਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਕਾਰਨ ਅੱਜ ਵੀ ਆਮ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਸ ਨੇ ਵਸਾਇਆ: ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਦੋ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਸਹੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਤੋਂ ਆਏ, ਸ਼ਾਇਦ 1629 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਨਜ਼ਾਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵਸਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਸ੍ਰੀ ਗੋਬਿੰਦਪੁਰ ਰੱਖਿਆ। ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਪਿੰਡ ਰੁਹੇਲੇ ਦੇ ਖੰਡਰਾਂ ਉੱਤੇ 1587 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਵਸਾਇਆ, ਫਿਰ ਚੰਦ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਘੇਰੜ ਗੋਤ ਦੇ ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਖੋਹ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਚਾਲੀ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ।
ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ
- 1587: ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪਿੰਡ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਵਸਾਇਆ।
- ਸ਼ਾਇਦ 1629: ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਇਸ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਖੱਤਰੀ ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਚਲੇ ਜਾਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਝੜਪ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਤਨ ਚੰਦ ਅਤੇ ਚੰਦ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਰਮ ਚੰਦ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਫ਼ੌਜਦਾਰ ਤੋਂ ਫ਼ੌਜ ਲਿਆ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਕੱਢਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਮਲਾ ਨਾਕਾਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
- ਗੁਰੂ ਕੀ ਮਸੀਤ: ਸਿੱਖ ਤਵਾਰੀਖ਼ ਮੁਤਾਬਕ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਵਸਨੀਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧਰਮਸਾਲ ਬਣਵਾਈ। ਕਸਬੇ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪੇਟੇ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਬਣੀ ਇਹ ਮਸਜਿਦ 1947 ਤੋਂ ਵੀਰਾਨ ਪਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਿਹੰਗਾਂ ਨੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਹੋਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਥਾਨਕ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਤਰੁਣਾ ਦਲ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
- ਗੁਰੂ ਕੀ ਹਵੇਲੀ: ਕਦੇ ਗੁਰੂ ਕੇ ਮਹਿਲ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਕਸਬੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਖੰਡਰ ਅਹਾਤਾ, ਜੋ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੇ ਸੋਢੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹੈ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਨਿਹੰਗਾਂ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਕਮਰੇ ਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਮਾਲਕ ਅਦਾਲਤ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ।
ਅੱਜ ਇਸ ਦੇ ਕੀ ਅਰਥ ਹਨ: ਸਿੱਖ ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਉਸ ਕਸਬੇ ਵਜੋਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਗ਼ੈਰ-ਸਿੱਖ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਲਈ ਮਸਜਿਦ ਉਸਾਰੀ ਗਈ। ਇਸ ਦੀ ਨੀਂਹ ਦੀ ਤਰੀਕ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਸ ਨੇ ਰੱਖੀ, ਹਾਲੇ ਵੀ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਰੋਤ
- Sri Gobindpur, Encyclopaedia of Sikhism, Punjabi University, Patiala. eos.learnpunjabi.org
- Guru Ki Maseet (the 2010 renovation and present administrator; used because no better source loaded), Wikipedia. en.wikipedia.org