ਬਾਬਾ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ

ਬਾਬਾ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸੁਲੱਖਣੀ ਜੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ ਦੇ ਬਾਨੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 8 ਸਤੰਬਰ 1494 ਨੂੰ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਹੁਣ ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਮਾਤਾ ਜੀ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਲਖਮੀ ਦਾਸ ਨੂੰ ਰਾਵੀ ਕੰਢੇ ਪੱਖੋਕੇ ਰੰਧਾਵੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੇਕੇ ਘਰ ਲੈ ਗਏ। ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਇਕਾਂਤ ਪਿਆਰੀ ਸੀ। ਲਗਭਗ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਸ਼ਮੀਰ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਡਿਤ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਕੌਲ ਤੋਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਵਿਨਾਸ਼ਾ ਮੁਨੀ ਤੋਂ ਯੋਗ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• ਕਰਤਾਰਪੁਰ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵੱਸ ਗਏ, ਤਾਂ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਆ ਮਿਲੇ, ਪਰ ਤਿਆਗੀ ਜੀਵਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਸੰਦ ਬਣੀ ਰਹੀ।
• 13 ਜੂਨ 1539। ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਅੰਗਦ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਾਰਸ ਥਾਪਿਆ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ 7 ਸਤੰਬਰ 1539 ਨੂੰ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾ ਗਏ।
• ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ। ਜਦੋਂ ਹੜ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਅਸਥੀਆਂ ਉੱਤੇ ਬਣੀ ਯਾਦਗਾਰ ਰੋੜ੍ਹ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਨੇ ਕਲਸ਼ ਲੱਭ ਕੇ ਕੱਢ ਲਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਜਿੱਤਾ ਰੰਧਾਵਾ ਦੇ ਖੂਹ ਕੋਲ ਦੁਬਾਰਾ ਦੱਬਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਕੁਟੀਆ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਹੀ ਸਮਾਧ ਬਣੀ ਜਿਸ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਵੱਸਿਆ।
• ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਚੇਲੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਘੁੰਮਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਵਜੋਂ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹੇ ਗਏ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੇਂਦਰ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਪਠਾਨਕੋਟ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਬਰਠ ਵਿੱਚ ਸੀ।
• 1626। ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਕਹਿਣ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੀਰਤਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਮੁੱਢ ਬੰਨ੍ਹਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਜੀ ਨੇ ਵੱਸਣਾ ਸੀ।
• 13 ਜਨਵਰੀ 1629। ਭੱਟ ਵਹੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ ਕੀਰਤਪੁਰ ਵਿੱਚ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਉਦਾਸੀਆਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਥਾਪ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ 1494 ਤੋਂ 1629 ਤੱਕ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।

ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਅਗਲੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਵੰਸ਼, ਉਮਰ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਉਦਾਸੀ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹੇ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ ਦੇ ਬਾਨੀ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।