ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ

ਦੂਜੇ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ, ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ 31 ਮਾਰਚ 1504 ਨੂੰ ਲਹਿਣਾ ਨਾਂ ਹੇਠ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਭਾਈ ਫੇਰੂ ਤ੍ਰੇਹਣ ਖੱਤਰੀ ਸਨ, ਸਾਧਾਰਨ ਹੈਸੀਅਤ ਦੇ ਵਪਾਰੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੱਦੀ ਘਰ ਮੱਤੇ ਦੀ ਸਰਾਇ ਨੇੜੇ ਸੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਸਰਾਏ ਨਾਗਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਜਨਵਰੀ 1520 ਵਿੱਚ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਖਡੂਰ ਨੇੜਲੇ ਸੰਘਰ ਦੇ ਦੇਵੀ ਚੰਦ ਦੀ ਧੀ ਖੀਵੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਦਾਸੂ ਅਤੇ ਦਾਤੂ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ, ਅਮਰੋ, ਹੋਏ। ਕੁਝ ਲੇਖਕ ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਧੀ, ਅਨੋਖੀ, ਵੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।

ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਮੁਤਾਬਕ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਵੀਹਵਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸਿੱਖ ਬਣੇ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਦੇ ਦੋ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਖਡੂਰ ਦੇ ਦੁਰਗਾ ਮੰਦਰ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਗਾਉਂਦਿਆਂ ਸੁਣ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਭਿੱਜ ਗਿਆ। ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਯਾਤਰੂਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਜਥੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਅੰਗਦ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਅੰਗ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਿੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਓਨਾ ਹੀ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿੰਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਅੰਗ। ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਬਰ ਵਾਲੀ, ਬਿਨਾਂ ਸਵਾਲ ਕੀਤੇ ਆਗਿਆ ਮੰਨਣ ਦੀ ਆਦਤ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ 13 ਜੂਨ 1539 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਾਰਸ ਥਾਪਿਆ, ਅਤੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਦੀ ਰਸਮ ਸਤੰਬਰ 1539 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਉਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ

• ਖਡੂਰ: ਉਹ ਉੱਥੇ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਖਡੂਰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਿਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ, ਫਿਰ ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ, ਫਿਰ ਦੂਰੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਬਿਮਾਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਕਥਾ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਦਾ ਛਕਣ ਵੇਲੇ ਸਾਰੇ ਜਾਤ ਜਾਂ ਧਰਮ ਦੇ ਭੇਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠਦੇ। ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦਾ ਉਹ ਮੁੰਜ ਦੇ ਘਾਹ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਵੱਟ ਕੇ ਰੱਸੀ ਬਣਾ ਕੇ ਆਪ ਕਮਾਉਂਦੇ ਸਨ।
• ਗੁਰਮੁਖੀ: ਦੁਪਹਿਰ ਮਗਰੋਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਮੁਖੀ ਦੇ ਅੱਖਰ ਸਿਖਾਉਂਦੇ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਅੱਖਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ, ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਪਰ ਗੁਰਮੁਖੀ ਦੇ ਇੱਕ ਲਿਪੀ ਵਜੋਂ ਉਪਜਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਕੀਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰਤੀਬ ਬਦਲੀ ਅਤੇ ਹਰ ਪੰਜਾਬੀ ਆਵਾਜ਼ ਲਈ ਇੱਕ ਅੱਖਰ ਦਿੱਤਾ।
• ਲੰਗਰ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਪਤਨੀ ਮਾਤਾ ਖੀਵੀ ਜੀ ਯਾਤਰੂਆਂ ਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਇੰਨੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦੇ ਕਿ ਲੰਗਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ, ਅਤੇ ਕਵੀ ਬਲਵੰਡ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
• ਖਡੂਰ ਦਾ ਮੱਲ ਅਖਾੜਾ ਉਸ ਥਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਕੁਸ਼ਤੀ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਸਨ।
• ਬਾਣੀ: ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ 63 ਸਲੋਕ ਹਨ, ਜੋ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁਕਮ, ਨਾਮ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਹੈ।

ਉਹ 29 ਮਾਰਚ 1552 ਨੂੰ ਖਡੂਰ ਵਿੱਚ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾ ਗਏ ਅਤੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਗਏ, ਜੋ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।

ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਮਗਰੋਂ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਖਡੂਰ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਬਣਾ ਕੇ ਪੰਥ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜੁੱਟ ਰੱਖਣ ਲਈ; ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਲਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਬਾਣੀ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ; ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਲਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਲਈ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।