ਵਿਸ਼ੇ

ਮੋਰਚੇ

ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ਼ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੱਕ: ਪੰਥ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ।

ਟਾਈਮਲਾਈਨ ’ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਵਿਸ਼ਾ ਵੇਖੋ

1. ਮਈ 1913 ਤੋਂ 1921ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਰਕਾਬ ਗੰਜ ਦੀ ਕੰਧ ਢਾਹੀ, ਸਿੱਖ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਰੋਸ ਕਰਦੇ ਰਹੇਮਈ 1913 ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਵਾਇਸਰੀਗਲ ਲੌਜ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਸੜਕ ਸਿੱਧੀ ਕਰਨ ਲਈ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਕਾਬ ਗੰਜ ਦੀ ਕੰਧ ਢਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਸਿੱਖ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਰੋਸ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਕੰਧ ਦੁਬਾਰਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾਈ ਗਈ।
2. 1920-1925ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ1920 ਤੋਂ 1925 ਤੱਕ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਜਨਤਕ ਮੋਰਚਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਜੱਦੀ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਟਰੋਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਲਏ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ 1925 ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਮੁੱਕਿਆ।
3. ਨਵੰਬਰ 1921 ਤੋਂ ਜਨਵਰੀ 1922ਚਾਬੀਆਂ ਦਾ ਮੋਰਚਾ: ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਚਾਬੀਆਂ ਲਈਨਵੰਬਰ 1921 ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਦੀਆਂ ਚਾਬੀਆਂ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਈਆਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਅਤੇ 19 ਜਨਵਰੀ 1922 ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਚਾਬੀਆਂ ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।
4. ਅਗਸਤ 1922ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ਼ ਦਾ ਮੋਰਚਾਅਗਸਤ 1922 ਤੋਂ ਅਕਾਲੀ ਜਥਿਆਂ ਨੇ ਹੱਥ ਚੁੱਕੇ ਬਿਨਾਂ ਡਾਂਗਾਂ ਖਾਧੀਆਂ; 5,605 ਸਿੱਖ ਜੇਲ੍ਹ ਗਏ, ਫਿਰ ਨਵੰਬਰ 1922 ਵਿੱਚ ਬਾਗ਼ ਪੱਟੇ 'ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 1923 ਵਿੱਚ ਕੈਦੀ ਰਿਹਾਅ ਹੋਏ।
5. ਜੁਲਾਈ 1923 ਤੋਂ ਅਗਸਤ 1925ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ: ਨਾਭਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਅਤੇ ਗੰਗਸਰ ਦੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਲਈਜੁਲਾਈ 1923 ਵਿੱਚ ਨਾਭਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਕਾਲੀ ਜਥੇ ਦੋ ਸਾਲ ਜੈਤੋ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਫ਼ਰਵਰੀ 1924 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਗੋਲੀ ਚੱਲੀ, ਅਤੇ ਅਗਸਤ 1925 ਵਿੱਚ ਮੋਰਚਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
6. 21 ਫ਼ਰਵਰੀ 1924ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ: ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਟਿੱਬੀ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀਸਰਕਾਰੀ ਗਿਣਤੀ ਮੁਤਾਬਕ 19 ਸ਼ਹੀਦ, ਅਕਾਲੀਆਂ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਕਿਤੇ ਵੱਧ
7. 1 ਅਕਤੂਬਰ 1953ਬੋਲੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਆਂਧਰਾ ਸੂਬਾ ਬਣਿਆਮਿਸਾਲ ਕਾਇਮ ਹੋਈ, ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ
8. 1955 ਅਤੇ 1960-61ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੇ ਮੋਰਚੇ1955 ਵਿੱਚ 12,000 ਜੇਲ੍ਹ ਗਏ, 1960-61 ਵਿੱਚ 30,000 ਤੋਂ 57,129
9. 15 ਅਗਸਤ 1961ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵਰਤਵਿਚੋਲਿਆਂ ਦੇ ਮਨਾਉਣ ਅਤੇ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ 'ਤੇ 48 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ
10. ਅਗਸਤ 1965ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਆਤਮਦਾਹ ਦੀ ਚਿਤਾਵਨੀ ਨਾਲ ਵਰਤ ਦਾ ਐਲਾਨਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੀ ਮੰਗ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤਿੱਖੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ
11. 27 ਦਸੰਬਰ 1966ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੂਜਾ ਵਰਤ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤਾਭਰੋਸੇ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਵਰਤ ਖ਼ਤਮ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਫਿਰ ਵੀ ਰੋਕ ਕੇ ਰੱਖਿਆ
12. 22 ਨਵੰਬਰ 1967ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏਵੰਡ ਵੇਲੇ ਦੀ ਅਕਾਲੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦਾ ਅੰਤ
13. 30 ਅਕਤੂਬਰ 1972ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਦੌਰ ਦਾ ਅੰਤ
14. 25 ਜੂਨ 1975ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦਾ ਐਲਾਨਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਸੰਕਟ
15. 9 ਜੁਲਾਈ 1975ਅਕਾਲੀ ਲੋਕਤੰਤਰ ਬਚਾਓ ਮੋਰਚਾਜਨਵਰੀ 1977 ਤੱਕ ਲਗਭਗ 40,000 ਨੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ
16. ਮਾਰਚ 1977ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦਾ ਅੰਤ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੋਣਾਂਅਕਾਲੀ-ਜਨਤਾ ਗੱਠਜੋੜ ਦੀ ਜਿੱਤ
17. 4 ਅਗਸਤ 1982ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਮੋਰਚਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮਤੇ ਲਈ ਅਕਾਲੀ ਮੋਰਚਾ, ਜੋ 4 ਅਗਸਤ 1982 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ; ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ 1,50,000 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 2,50,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।
18. ਅਕਤੂਬਰ 2015ਬਰਗਾੜੀ ਬੇਅਦਬੀ: ਪਾਟੇ ਹੋਏ ਪਾਵਨ ਅੰਗ ਮਿਲੇਪੂਰੇ ਪੰਥ ਦੀ ਲਾਮਬੰਦੀ
19. 10 ਨਵੰਬਰ 2016ਐੱਸਵਾਈਐੱਲ ਨਹਿਰ ਬਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੀ ਰਾਇ10 ਨਵੰਬਰ 2016 ਨੂੰ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਪੰਜ ਜੱਜਾਂ ਨੇ ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸਮਝੌਤੇ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 2004 ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਗ਼ੈਰ-ਜਾਇਜ਼ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ 1982 ਦੇ ਕਪੂਰੀ ਮੋਰਚੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਐੱਸਵਾਈਐੱਲ ਦੀ ਲੜਾਈ ਮੁੜ ਭਖ ਪਈ।
20. 1 ਜੂਨ ਤੋਂ 9 ਦਸੰਬਰ 2018ਬਰਗਾੜੀ ਇਨਸਾਫ਼ ਮੋਰਚਾ: 2015 ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਅਤੇ ਬਹਿਬਲ ਕਲਾਂ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਦੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਲਈ 192 ਦਿਨ ਦਾ ਧਰਨਾਬਰਗਾੜੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਧਰਨੇ ਵਿੱਚ 2015 ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਅਤੇ ਬਹਿਬਲ ਕਲਾਂ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਲਈ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਮੰਤਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੁਝ ਕਦਮਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਇਹ 9 ਦਸੰਬਰ 2018 ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਫ਼ੈਸਲੇ ਉੱਤੇ ਆਗੂਆਂ ਵਿੱਚ ਫੁੱਟ ਪੈ ਗਈ।
21. ਸਤੰਬਰ 2020ਤਿੰਨ ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨ ਪਾਸਇਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਮੋਰਚਾ ਲੱਗਿਆ
22. ਨਵੰਬਰ 2020ਦਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ 'ਤੇ ਕਿਸਾਨ ਮੋਰਚਾਸਿੰਘੂ, ਟਿਕਰੀ, ਗਾਜ਼ੀਪੁਰ, 700 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਗਈ
23. 26 ਜਨਵਰੀ 2021ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ 'ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ"ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨੀ" ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਬਹਾਨਾ
24. 3 ਅਕਤੂਬਰ 2021ਲਖੀਮਪੁਰ ਖੀਰੀ: ਰੋਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਕਿਸਾਨ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਉੱਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ3 ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਨੂੰ ਲਖੀਮਪੁਰ ਖੀਰੀ ਦੇ ਤਿਕੋਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਐੱਸਯੂਵੀ ਗੱਡੀਆਂ ਚੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਅੱਠ ਜਣਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਆਸ਼ੀਸ਼ ਮਿਸ਼ਰਾ ਮੁੱਖ ਮੁਲਜ਼ਮ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਸਤ 2026 ਤੱਕ ਉਸ ਉੱਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ।
25. ਨਵੰਬਰ 2021ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨ ਰੱਦਹਕੂਮਤ 'ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਜਿੱਤ
26. 13 ਫ਼ਰਵਰੀ 2024ਸ਼ੰਭੂ ਅਤੇ ਖਨੌਰੀ 'ਤੇ ਦੂਜਾ ਕਿਸਾਨ ਮੋਰਚਾਮੋਰਚਾ ਮੁੜ ਲੱਗਿਆ
27. 26 ਨਵੰਬਰ 2024ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਡੱਲੇਵਾਲ ਨੇ ਮਰਨ ਵਰਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲੰਮਾ ਵਰਤ
28. ਜੂਨ 2026ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਬਿਜਲੀ ਕੱਟਾਂ ਅਤੇ ਖੰਡ ਮਿੱਲ ਦੇ ਤਬਾਦਲੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਰੋਸ, ਜੂਨ 2026ਝੋਨੇ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਲਈ ਬਿਜਲੀ ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਿਸਾਨ ਮਜ਼ਦੂਰ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਧਰਨੇ, ਅਤੇ ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੰਡ ਮਿੱਲ ਦੇ ਤਬਾਦਲੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸ਼ੇਰੋਂ ਵਿਖੇ ਸੰਯੁਕਤ ਕਿਸਾਨ ਮੋਰਚੇ ਦਾ ਲੰਮਾ ਧਰਨਾ।

ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹੋਰ

• ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਿੱਖ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ (ਏਆਈਐੱਸਐੱਸਐੱਫ)1944 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਸਿੱਖ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ। ਇਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਭਾਈ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਨੇ 1984 ਵਿੱਚ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੱਕ ਕੀਤੀ; ਇਸ ਉੱਤੇ 1984 ਵਿੱਚ ਪਾਬੰਦੀ ਲੱਗੀ, 1986 ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੋਫਾੜ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਇਹ 1984 ਬਾਰੇ 2013 ਦੀ ਜਨੇਵਾ ਪਟੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ।
• ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ 1577 ਵਿੱਚ ਵਸਾਇਆ। ਇੱਥੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਹਨ; ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ (1919) ਅਤੇ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ (1984) ਇੱਥੇ ਹੀ ਵਾਪਰੇ।
• Bਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਚਾਬੀਆਂ ਦੇ ਮੋਰਚੇ (ਮੋਰਚਾ ਚਾਬੀਆਂ) ਦੇ ਆਗੂ, 1921 ਤੋਂ 1922; ਸੈਂਟਰਲ ਸਿੱਖ ਲੀਗ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ
• Bਬਾਬਾ ਵਸਾਖਾ ਸਿੰਘਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਆਗੂ; ਸਟਾਕਟਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ; ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ (1934)
• Aਭਾਈ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਿੱਖ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ (ਏਆਈਐੱਸਐੱਸਐੱਫ) ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ; ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਆਗੂ
• Gਭਾਈ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਦੇ ਸਿੱਖ ਕਾਰਕੁਨ; ਬੰਦੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਲਈ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ
• Bਭਜਨ ਲਾਲਹਰਿਆਣਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ (1979 ਤੋਂ 1986 ਅਤੇ 1991 ਤੋਂ 1996)
• ਚੰਡੀਗੜ੍ਹਯੋਜਨਾਬੱਧ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਜੋ 1966 ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਹਵਾਲੇ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ 1978 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਅਤੇ 1985 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਇਹ ਕਦੇ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।
• ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਾਂਗਰਸੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ, 1980 ਤੋਂ 1983; ਰਾਜ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ 1984 ਤੋਂ 1990
• Dਦੀਪ ਸਿੱਧੂਪੰਜਾਬੀ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨ; ਵਾਰਿਸ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਥੇਬੰਦੀ ਦੇ ਬਾਨੀ
• ਕੀ ਅਕਾਲੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਨੇ ਜੂਨ 1984 ਦੀ ਫ਼ੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕੀਤਾ?ਕੁਝ ਸਿੱਖ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਅਕਾਲੀ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਸੱਦਿਆ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਮਈ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਤੱਕ ਗੱਲਬਾਤ, ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੌਜੂਦ ਆਗੂ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਤਮ-ਸਮਰਪਣ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਵਾਦਤ ਦੋਸ਼ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
• ਕੀ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦਾ ਆਰਟੀਕਲ 25 ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਗਿਣਦਾ ਹੈ?ਵਿਆਖਿਆ 2 ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਉਪ-ਕਲਾਜ਼ ਲਈ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਗਿਣਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਜਜ਼ਬ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਪਾਠ, ਹਿੰਦੂ ਮੈਰਿਜ ਐਕਟ, 2002 ਦੇ ਇੱਕ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਇਸ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਸਲਾਹ, ਅਤੇ ਪੰਥਕ ਜਵਾਬ।
• Government of IndiaThe Union executive under the Constitution; its Punjab record runs from the 1966 reorganisation and Blue Star through the 1985 Accord to the farm laws.
• Gurdwara Rakabganj SahibGurdwara beside Parliament in New Delhi where Guru Tegh Bahadur was cremated in 1675; scene of the 1913 to 1920 wall agitation, the 1 November 1984 siege and, since 2017, the Wall of Truth.
• ਭਾਰਤਉਹ ਗਣਰਾਜ ਜਿਸ ਦਾ ਪੰਜਾਬ 1947 ਤੋਂ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 2.08 ਕਰੋੜ ਸਿੱਖ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 1.7 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹਨ। ਪੰਥ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਟਕਰਾਅ ਇਸ ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੇ ਆਏ ਹਨ।
• ਕੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮਤਾ ਵੱਖਵਾਦੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ ਜਾਂ ਫ਼ੈਡਰਲ ਮੰਗ?ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1984 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਖਵਾਦ ਕਿਹਾ, ਫਿਰ 1985 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤੇ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ। ਮਤੇ ਦੇ ਪਾਠ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀਆ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਭੇਜੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਧਿਰ ਕਿਸ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
• Jਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਡੱਲੇਵਾਲਬੀਕੇਯੂ (ਏਕਤਾ ਸਿੱਧੂਪੁਰ) ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ; ਸੰਯੁਕਤ ਕਿਸਾਨ ਮੋਰਚਾ (ਗ਼ੈਰ-ਸਿਆਸੀ) ਦੇ ਕਨਵੀਨਰ
• Jਜਥੇਦਾਰ ਜਗਦੇਵ ਸਿੰਘ ਤਲਵੰਡੀਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਆਗੂ; ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ
• ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, 1947 ਤੋਂ 1964
• Jਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉਗਰਾਹਾਂਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ (ਏਕਤਾ ਉਗਰਾਹਾਂ) ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ; 2020 ਤੋਂ 2021 ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਆਗੂ
• KK. M. PanikkarForeign Minister of Patiala and later Dewan of Bikaner; member of the States Reorganisation Commission, 1953 to 1955; ambassador to China, 1950 to 1952
• Kisan Mazdoor Morcha (KMM)Punjab farm-union platform convened by Sarwan Singh Pandher. It held Shambhu and Khanauri with SKM (Non-Political) in 2024 and 2025, and led the June 2026 protests against the power utility PSPCL.
• Lਲੱਖਾ ਸਿਧਾਣਾਕਿਸਾਨ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਕਾਰਕੁਨ; 2024 ਵਿੱਚ ਬਠਿੰਡਾ ਤੋਂ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ
• LLal Bahadur ShastriHome Minister of India, 1961 to 1963; Prime Minister of India, 9 June 1964 to 11 January 1966
• ਲੁਧਿਆਣਾਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਲੋਧੀਆਂ ਨੇ 1480 ਵਿੱਚ ਵਸਾਇਆ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗਊ ਘਾਟ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਆਮਦ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਕਾਲੀਆਂ ਦੇ ਇਕੱਠ ਇੱਥੇ 1965 ਅਤੇ 1978 ਵਿੱਚ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਜੂਨ 1991 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਹੋਇਆ।
• Mਮਹੰਤ ਨਰਾਇਣ ਦਾਸਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ, ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਉਦਾਸੀ ਮਹੰਤ; 20 ਫ਼ਰਵਰੀ 1921 ਦੇ ਸਾਕੇ ਲਈ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ
• Mਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਆਗੂ
• Master Akali DalThe part of the Akali Dal that stayed with Master Tara Singh after Sant Fateh Singh set up a rival Dal in July 1962. It lost the January 1965 SGPC elections, 45 seats to 90.
• Mਮਾਸਟਰ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਇਲਪੁਰੀਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਮੋਢੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਕਾਲੀ ਦੇ ਬਾਨੀ-ਸੰਪਾਦਕ
• Mਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਆਗੂ; ਵੰਡ ਵੇਲੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ; ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਮੰਗ ਦੇ ਆਗੂ
• ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ, ਜੋ ਕਦੇ ਰਾਇ ਭੋਇ ਦੀ ਤਲਵੰਡੀ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਹੈ, ਅਤੇ 20 ਫ਼ਰਵਰੀ 1921 ਦਾ ਸਾਕਾ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਇੱਥੇ ਹੀ ਵਾਪਰਿਆ।
• Nਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ26 ਮਈ 2014 ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ; 2001 ਤੋਂ 2014 ਤੱਕ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ; ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਆਗੂ
• NNavreet SinghFarmer from Rampur, Uttar Pradesh; died at ITO, Delhi, during the 26 January 2021 tractor rally
• Panja SahibGurdwara at Hasan Abdal in Pakistan with the stone bearing Guru Nanak's handprint; scene of the 1922 train sacrifice of Bhai Pratap Singh and Bhai Karam Singh; a Baisakhi site for Indian pilgrims.
• Pਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਜ ਵਾਰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ; ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ
• Pਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ (1956 ਤੋਂ 1964)
• Pਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ; ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਰਪਣ ਦੇ ਲੇਖਕ
• ਪੰਜਾਬਪੰਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ, ਜੋ 1947 ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਗਈ ਅਤੇ 1966 ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਵੰਡੀ ਗਈ। ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਲਗਭਗ 58 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਸੂਬਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਖ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹਨ।
• ਕੌਮੀ ਇਨਸਾਫ਼ ਮੋਰਚਾਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਰੋਸ ਲਹਿਰ, ਜੋ 7 ਜਨਵਰੀ 2023 ਤੋਂ ਬੰਦੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਅਤੇ 2015 ਦੇ ਬੇਅਦਬੀ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨਸਾਫ਼ ਲਈ ਮੁਹਾਲੀ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਦ ਉੱਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਧਰਨਾ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ।
• ਸੰਯੁਕਤ ਕਿਸਾਨ ਮੋਰਚਾ (ਐੱਸਕੇਐੱਮ)ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਮੰਚ, ਜਿਸ ਨੇ 2020-21 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਉੱਤੇ ਸਾਲ ਭਰ ਚੱਲੇ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। 2022 ਵਿੱਚ ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅਤੇ 2024 ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਫੁੱਟ ਪਈ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਰੋਧੀ ਧੜਾ ਐੱਮਐੱਸਪੀ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
• Fਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘਅਕਾਲੀ ਆਗੂ ਅਤੇ ਸੰਤ; ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ ਲਹਿਰ ਦੇ ਆਗੂ; 1962 ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਮੁਖੀ
• Hਸੰਤ ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਲੌਂਗੋਵਾਲਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ (1980 ਤੋਂ 1985)
• Jਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਮੁਖੀ; ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਆਗੂ; ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ
• Sਸਰਦਾਰ ਹੁਕਮ ਸਿੰਘਅਕਾਲੀ ਆਗੂ, ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ, ਦ ਸਪੋਕਸਮੈਨ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ, 1962 ਤੋਂ 1967 ਤੱਕ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਸਪੀਕਰ
• SSardar Sewa Singh ThikriwalaFirst president of the Punjab Riyasti Praja Mandal; Akali leader of Patiala state
• Sਸਰਦਾਰ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸਮੁੰਦਰੀਅਕਾਲੀ ਆਗੂ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੋਢੀ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ; ਸਿੱਖ ਸਕੂਲ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ
• Sਸਰਵਣ ਸਿੰਘ ਪੰਧੇਰਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ, ਕਿਸਾਨ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਮੇਟੀ ਪੰਜਾਬ; ਕਨਵੀਨਰ, ਕਿਸਾਨ ਮਜ਼ਦੂਰ ਮੋਰਚਾ
• ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ14 ਦਸੰਬਰ 1920 ਨੂੰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਸਤੇ ਵਜੋਂ ਬਣੀ ਸਿੱਖ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ। ਇਸ ਨੇ ਮੋਰਚਿਆਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਹੈ।
• ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ (ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ)ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਸੰਸਥਾ, ਜੋ 1920 ਦੀ ਅਕਾਲੀ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਅਤੇ 1925 ਦੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਅਧੀਨ ਚੱਲਦੀ ਹੈ।
• SialkotPakistani border city where Guru Nanak met the Sufi Hamza Ghaus under a ber tree; its Gurdwara Babe di Ber was the scene of the first agitation to reform shrine management, in 1913 to 1920.
• ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇਵਾਲਾਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ; 2022 ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ
• Sਸਰ ਮੈਲਕਮ ਹੇਲੀਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗਵਰਨਰ (1924 ਤੋਂ 1928)
• Sਸਮਿਤਾ ਨਰੂਲਾਪੇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹਾਊਬ ਡਿਸਟਿੰਗੂਇਸ਼ਡ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਆਫ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਲਾਅ; ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ
• ਵਾਰਿਸ ਪੰਜਾਬ ਦੇਪੰਜਾਬੀ ਸਿੱਖ ਜਥੇਬੰਦੀ ਜੋ ਦੀਪ ਸਿੱਧੂ ਨੇ 2021 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਕਮਾਨ 2022 ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੰਭਾਲੀ। ਇਸ ਦੇ ਆਗੂ ਨੇ 2024 ਵਿੱਚ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚੋਂ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਸੀਟ ਜਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 ਤੋਂ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਹਨ।
• ਕੀ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਅਟੱਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸਮਾਂ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪੁਰਬ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਿਉਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ?ਸਰਕਾਰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਆਖ਼ਰੀ ਚਾਰਾ ਸੀ ਅਤੇ ਤਰੀਕਾਂ ਦਾ ਇਤਫ਼ਾਕ ਸੀ। ਰਿਕਾਰਡ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਗੱਲ ਟੁੱਟੀ, ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਗ਼ੈਰ-ਜ਼ਰੂਰੀ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਸਰੋਤ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ।
• ਕੀ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਵੱਖਵਾਦੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਮੰਗਿਆ?ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਜ ਬੋਲ: ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਮੰਗਿਆ ਨਹੀਂ, ਵਿਰੋਧ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਮਨਜ਼ੂਰ। ਤਕਰੀਰਾਂ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮਤਾ ਕੀ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਰ ਧਿਰ ਕੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ।
• ਕੀ 2020 ਤੋਂ 2021 ਦਾ ਕਿਸਾਨ ਮੋਰਚਾ 'ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨੀ' ਲਹਿਰ ਸੀ?ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਘੁਸਪੈਠ ਕਰ ਗਏ ਸਨ; ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀਆਂ, ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਝੂਲਿਆ ਝੰਡਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਮਸਲਾ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦਾ ਸੀ। ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਕਿਉਂ ਉੱਠਿਆ।
• ਕੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੀ ਮੰਗ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸੀ ਜਾਂ ਧਾਰਮਿਕ?1955 ਦੇ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਲਿਬਾਸ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਰਕੂ ਮੰਗ ਪੜ੍ਹਿਆ; ਅਕਾਲੀ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੰਗ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਹੈ। ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ, ਅਕਾਲੀਆਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਰਾਇ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।
• ਕੀ ਰਾਜੀਵ-ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਧੋਖਾ ਸੀ ਜਾਂ ਗੁਆਇਆ ਮੌਕਾ?ਜੁਲਾਈ 1985 ਵਿੱਚ ਹਸਤਾਖ਼ਰ ਹੋਏ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਦੇ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ: ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਵਾਰਤਾਕਾਰ ਅਕਾਲੀ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; 1986 ਦੇ ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ ਕਿਹਾ। ਸਮਝੌਤੇ ਦਾ ਪਾਠ ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਰ ਧਿਰ ਦਾ ਜਵਾਬ।
• 2015 ਦੀ ਬਰਗਾੜੀ ਬੇਅਦਬੀ ਅਤੇ ਬਹਿਬਲ ਕਲਾਂ ਦੀ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਪਿੱਛੇ ਕੌਣ ਸੀ?2015 ਦੀ ਬਰਗਾੜੀ ਬੇਅਦਬੀ ਕਿਸ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਤਿੰਨ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤੇ; ਬਹਿਬਲ ਕਲਾਂ ਬਾਰੇ ਲੱਗੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਕੋਰਟ ਨੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਵਕਤ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ, ਅਤੇ ਪੰਥਕ ਜਵਾਬ।
• ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਕਿਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ?1966 ਤੋਂ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੋਵੇਂ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੇਂਦਰ ਨੇ 1970 ਅਤੇ 1985 ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਦੇਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਹਰਿਆਣਾ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਵਕਤ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ, ਅਤੇ ਹਰ ਧਿਰ ਕੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ।
• ਪਾਣੀ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ? ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦਰਿਆਈ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਐੱਸਵਾਈਐੱਲ ਨਹਿਰਹਰਿਆਣਾ 1976, 1981 ਅਤੇ 1987 ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਅਤੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਤਿੰਨ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੰਥਕ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਰਿਪੇਰੀਅਨ ਹੱਕ ਅਤੇ ਘਟ ਰਹੇ ਪਾਣੀ ਦਾ। ਸੰਧੀ, ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ, ਕੋਰਟਾਂ ਅਤੇ ਪੰਥਕ ਜਵਾਬ।
• ਬੰਦੀ ਸਿੰਘ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਹਨ?ਉਮਰ ਕੈਦ ਜਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਅੰਤਿਮ ਤਾਰੀਖ਼ ਨਹੀਂ, ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਛੋਟ, ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ, ਰਾਜ ਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਇਹ ਕੜੀ ਕਿ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੌਣ ਕਰੇ। ਅੱਠ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰਨ ਦਾ 2019 ਦਾ ਵਾਅਦਾ, ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਗਿਣੇ ਗਏ ਕੇਸ, ਅਤੇ ਪੰਥਕ ਜਵਾਬ।