ਭਾਈ ਜੋਧ ਸਿੰਘ

ਭਾਈ ਜੋਧ ਸਿੰਘ (1882 ਤੋਂ 1981) ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਮਾਹਿਰ ਸਨ, ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤ ਦੀ ਬਾਬਾ ਬੋਹੜ ਵਰਗੀ ਹਸਤੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 31 ਮਈ 1882 ਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਦੇ ਪਿੰਡ ਘੁੰਗਰੀਲਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 30 ਦਸੰਬਰ 1897 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ ਅਤੇ 1906 ਵਿੱਚ ਫ਼ੋਰਮੈਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਕਾਲਜ, ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਗਣਿਤ ਵਿੱਚ ਐੱਮਏ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਬਣੇ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਰੁੱਧ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲਜ ਨਾਲੋਂ ਨਾਤਾ ਤੋੜਨਾ ਪਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ 1924 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਹਟਾ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਵਾਪਸ ਆਏ।

ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੇ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖੀ ਕੀ ਹੈ? (1911) ਅਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਨਿਰਣਯ (1932) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਸਿੱਖ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦੇ ਬਾਨੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਹਿਰੂ ਦੀ ਕੌਮੀ ਏਕਤਾ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 1924 ਤੋਂ 1925: ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਜੈਤੋ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਦੌਰਾਨ ਸਰਕਾਰ ਪੰਡਿਤ ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਮਾਲਵੀਆ ਅਤੇ ਭਾਈ ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀਂ ਗੱਲਬਾਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਸੀ, ਪਰ ਗੱਦੀਓਂ ਲਾਹੇ ਗਏ ਨਾਭਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ 1925 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਸ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਾਧਾਰਨ ਪਾਰਲੀਮਾਨੀ ਸੂਝ ਦਿਖਾਈ; ਐਕਟ ਬਾਰੇ ਇਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਐਂਟਰੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬਿੱਲ ਮੋਗੇ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ 7 ਮਈ 1925 ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਸ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।
• ਜੁਲਾਈ 1955: 4 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਮੁਤਾਬਕ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਾਂਚ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ, ਜਿਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਜੱਜ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕੰਵਰ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਸਨ।
• 24 ਅਕਤੂਬਰ 1955: ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਨਾਮਜ਼ਦ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਕਾਲੀਆਂ ਦੇ ਪੰਜ ਵਾਰਤਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ, ਬਾਕੀ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ, ਗਿਆਨੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ, ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਰਾੜੇਵਾਲਾ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ; ਛੇਵੇਂ ਸਾਥੀ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਬਾਵਾ ਹਰਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।
• 11 ਮਾਰਚ 1956: ਗਿਆਨੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਰਹੱਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਉਸ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕਾਇਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਬਤ ਹੋਏ ਜਿਸ ਨੇ ਰੀਜਨਲ ਫ਼ਾਰਮੂਲੇ ਉੱਤੇ ਵੋਟ ਪਾਈ।
• 4 ਜਨਵਰੀ 1961: ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਕੈਰੋਂ ਨੇ 4 ਜਨਵਰੀ 1961 ਨੂੰ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਭਾਈ ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਲਾਹ ਉੱਤੇ ਰਿਹਾਅ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਉਸਤਾਦ ਸਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸੰਕਟ ਦੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਸਲਾਹ ਕਰਦੇ ਸਨ।
• 1961 ਤੋਂ 1962: ਮਹਾਰਾਜਾ ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਹੋਏ, ਜਿਸ ਨੇ 1961 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ 1962 ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲੇ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੀ, ਅਤੇ 80 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਬਣੇ।
• 1966: ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ। 4 ਦਸੰਬਰ 1981: ਲੁਧਿਆਣੇ ਵਿੱਚ ਦੇਹਾਂਤ।

ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਉਮਰ ਭਰ ਦੀ ਵਿਦਵਤਾ ਅਤੇ ਸਲਾਹ ਲਈ: ਉਹ ਸ਼ਖ਼ਸ ਜਿਸ ਨੇ 1925 ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਨੂੰ ਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਸ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਬਜ਼ੁਰਗ ਆਗੂ ਜਿਸ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲੀ ਆਗੂ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੈਰੋਂ ਦੋਵੇਂ ਸਲਾਹ ਲੈਂਦੇ ਸਨ।