ਘਟਨਾ
ਪੈਪਸੂ ਦਾ ਗਠਨ
ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਲਾਈਆਂ ਅੱਠ ਰਿਆਸਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛੇ 'ਤੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜ ਸੀ
ਕੌਣ: ਅੱਠ ਰਿਆਸਤਾਂ ਰਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ: ਪਟਿਆਲਾ, ਜੀਂਦ, ਕਪੂਰਥਲਾ, ਨਾਭਾ, ਕਲਸੀਆ, ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ, ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਅਤੇ ਨਾਲਾਗੜ੍ਹ। ਅਗਵਾਈ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਰਾਜਪ੍ਰਮੁੱਖ) ਨੇ ਕੀਤੀ।
ਕੀ ਹੋਇਆ: ਪੈਪਸੂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸੂਬਾ ਜਿਹੜਾ ਅੱਠ ਛੋਟੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਨੂੰ ਰਲਾ ਕੇ ਇੱਕ ਸਾਂਝੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕੇ ਵਜੋਂ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪਹਿਲੇ ਰਾਜਪ੍ਰਮੁੱਖ (ਰਸਮੀ ਮੁਖੀ): ਮਹਾਰਾਜਾ ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ। ਆਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 35 ਲੱਖ। ਰਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਅੱਠ ਰਿਆਸਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛੇ ਦੇ ਰਾਜੇ ਸਿੱਖ ਸਨ।
ਕਿੱਥੇ: ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਦੱਖਣੀ ਖੇਤਰ (ਉਹ ਇਲਾਕੇ ਜਿਹੜੇ ਹੁਣ ਅੱਜ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਹਨ)।
ਇਹ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਸੀ: ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੈਪਸੂ ਸਿੱਖ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਸੂਬੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ ਪੱਖੋਂ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਬਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ (1966 ਵਿੱਚ ਹਾਸਲ ਹੋਇਆ) ਦਾ ਮੁੱਢ ਸੀ। ਪੈਪਸੂ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਸਿੱਖ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲਾ ਸੂਬਾਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਚੱਲ ਵੀ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਗੁੰਝਲਾਂ ਵੀ ਹਨ।
ਪੈਪਸੂ ਦਾ ਅਗਲਾ ਸਫ਼ਰ: ਨਵੰਬਰ 1956 ਵਿੱਚ ਸਟੇਟਸ ਰੀਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਐਕਟ ਤਹਿਤ ਇਸ ਨੂੰ (ਵੱਡੇ ਕੀਤੇ ਗਏ) ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਰਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਉਹੀ ਐਕਟ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਵਿਵਾਦਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਸੂਬਿਆਂ ਦੀ ਮੁੜ-ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰੱਖਿਆ। ਪੈਪਸੂ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰਲੇਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ ਮੋਰਚੇ ਨੂੰ ਹਵਾ ਦਿੱਤੀ।
ਟਾਈਮਲਾਈਨ ’ਤੇ ਪੜ੍ਹੋਇਸਦੇ ਕਨੈਕਸ਼ਨ ਵੇਖੋ
ਸਰੋਤ
- Patiala and East Punjab States Union, The Encyclopaedia of Sikhism (Punjabi University, Patiala). eos.learnpunjabi.org
- Patiala and East Punjab States Union (PEPSU), Encyclopaedia Britannica. britannica.com