ਸੇਠ ਰਾਮ ਨਾਥ
Seth Ram Nath
ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂ ਕਾਂਗਰਸੀ ਆਗੂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੰਤਰੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ; ਜਨਵਰੀ 1961 ਵਿੱਚ ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਰਤ ਦੌਰਾਨ ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਭੇਜੇ ਗਏ ਦੂਤ। ਦੇਹਾਂਤ 6 ਨਵੰਬਰ 1986।
ਸੇਠ ਰਾਮ ਨਾਥ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂ ਕਾਂਗਰਸੀ ਆਗੂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੇ ਸੂਬੇ ਦੀ ਮੰਗ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੇ 29 ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਨੂੰ ਵਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਲਿਖੀ ਇੱਕ ਫ਼ੀਚਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਮੰਤਰੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ ਲਹਿਰ ਦਾ "ਚੈਂਪੀਅਨ" ਕਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀਆਂ ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਕੀਤਾ। ਅਖ਼ਬਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਾਇਦ ਇਕੱਲੇ ਕਾਂਗਰਸੀ ਆਗੂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਲਾਈਨ ਤੋੜ ਕੇ ਅਕਾਲੀਆਂ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ ਲਹਿਰ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਰਹੇ ਕਿ ਉਹ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਅਜਿਹਾ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬਾ ਬਣਾਉਣ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਣ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਜ਼ਨਦਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੇ ਸੂਬੇ ਦੇ ਮਕਸਦ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ।
ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ
- ਜਨਵਰੀ 1961: ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਕੋਲ ਭੇਜੇ ਗਏ ਦੋ ਦੂਤ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਸੰਤ ਜੀ ਨੂੰ ਮਰਨ ਵਰਤ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। ਅਖ਼ਬਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਾਰੇ 5, 6 ਅਤੇ 7 ਜਨਵਰੀ 1961 ਦੇ ਅੰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਬਰ ਦਿੱਤੀ।
- 7 ਜਨਵਰੀ 1961: ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਉਸ ਟੋਲੀ ਵਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਭਾਵਨਗਰ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਨਹਿਰੂ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਇਜਲਾਸ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਰਹੇ ਸਨ। ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਉਸ ਦਿਨ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਦੋ ਘੰਟੇ ਮਿਲੇ ਪਰ, ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ, ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਯੋਗ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਲੈ ਕੇ ਨਹੀਂ ਮੁੜੇ।
- 1966 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ: ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੀ ਮੰਗ ਬਾਰੇ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟਰੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਜਨਵਰੀ ਅਤੇ ਫ਼ਰਵਰੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜ਼ੁਬਾਨੀ ਗਵਾਹੀਆਂ ਸੁਣੀਆਂ। ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਗਵਾਹਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਰੀਜਨਲ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਲਵੰਤ ਰਾਏ ਤਾਇਲ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਰੀਜਨਲ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ।
- 6 ਨਵੰਬਰ 1986: ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ। 1988 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਬ-ਡਿਵੀਜ਼ਨਲ ਸਿਵਲ ਹਸਪਤਾਲ ਦਾ ਨਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਤੀ ਗਈ ਅਣਗਹਿਲੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਅਪਵਾਦ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਅਖ਼ਬਾਰ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕੋਈ ਯਾਦਗਾਰ ਨਹੀਂ ਬਣਾਈ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਬਡਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਹਾੜੇ ਦੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਦਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਹਿੰਦੂ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੀ 2016 ਦੀ ਫ਼ੀਚਰ ਇਹ ਦੱਸਣ ਲਈ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੁਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤੰਦਾਂ ’ਤੇ ਵਾਪਸਇਸਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਵੇਖੋ
ਸਰੋਤ
- Forgotten 'champion' of Punjabi Suba movement (Varinder Singh, 29 October 2016), The Tribune. tribuneindia.com
- Punjabi Suba Movement, The Encyclopaedia of Sikhism, Punjabi University, Patiala. eos.learnpunjabi.org
- Report of the Parliamentary Committee on the Demand for Punjabi Suba (1966), Appendix II (list of witnesses), Lok Sabha Secretariat, New Delhi, 1966 (Internet Archive copy). archive.org