ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਟਾਈਮਲਾਈਨ

ਕੌਣ: ਸਿੱਖ ਮੋਢੀ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਆਏ ਬੰਦੇ, ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗੀ।

ਕੀ ਹੋਇਆ: ਮੁੱਖ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਵੱਖਰੇ ਹਨ ਉੱਥੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਅੰਕੜਿਆਂ ਸਮੇਤ।

• 1897: ਮਹਾਰਾਣੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਦੀ ਡਾਇਮੰਡ ਜੁਬਲੀ ਮਗਰੋਂ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਅਤੇ ਮਲਾਇਆ ਦੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਹੈਰੀਟੇਜ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੇ ਹੀ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਪਰਵਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
• 1902: ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਦੀ ਇੱਕ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਦੇ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀ ਐਡਵਰਡ ਸੱਤਵੇਂ ਦੀ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹਨ, ਐਂਪ੍ਰੈੱਸ ਆਫ਼ ਜਪਾਨ ਜਹਾਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ 14 ਜੂਨ ਨੂੰ ਮਾਂਟਰੀਅਲ ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
• 1903 ਅਤੇ 1904: ਪਹਿਲੇ ਵਸਨੀਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਲਗਭਗ 30 ਬੰਦੇ। 1908 ਤੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 5,000 ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਹੈਰੀਟੇਜ ਮੁਤਾਬਕ ਲਗਭਗ 90 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸਿੱਖ ਸਨ, ਅਤੇ ਸੰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਮੁਤਾਬਕ 1907 ਤੱਕ ਦੇ ਲਗਭਗ 5,000 ਵਿੱਚੋਂ 98 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿੱਖ ਸਨ।
• 1904: ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ (ਸਿੱਖ ਹੈਰੀਟੇਜ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਕੈਨੇਡਾ)।
• 1907: ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਲੋਕ ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿੱਚ ਵੋਟ ਦਾ ਹੱਕ ਗੁਆ ਬੈਠਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਫ਼ੈਡਰਲ ਵੋਟ ਦਾ ਵੀ, ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਹੈਰੀਟੇਜ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਗਲੇ ਚਾਲੀ ਸਾਲ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਿਆਸਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਾਲ ਮਗਰੋਂ, 7 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ, ਏਸ਼ੀਆਟਿਕ ਐਕਸਕਲੂਜ਼ਨ ਲੀਗ ਦਾ ਇੱਕ ਜਲੂਸ ਭੀੜ ਬਣ ਕੇ ਵੈਨਕੂਵਰ ਦੇ ਚਾਈਨਾਟਾਊਨ ਅਤੇ ਜਪਾਨਟਾਊਨ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਬੈਲਿੰਗਹੈਮ ਦੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਅਦ।
• 1908: 8 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਸਫ਼ਰ ਦਾ ਨਿਯਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਰਵਾਸੀਆਂ ਉੱਤੇ ਰੋਕ ਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਤਨ ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਸਫ਼ਰ ਕਰ ਕੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹੌਂਡੂਰਸ ਭੇਜਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਠੁਕਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿੱਚ ਵੈਸਟ ਸੈਕਿੰਡ ਐਵੇਨਿਊ ਵਾਲਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਵਰੀ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਹੈ।
• 1911 ਅਤੇ 1912: ਐਬਟਸਫ਼ੋਰਡ ਦਾ ਗੁਰ ਸਿੱਖ ਟੈਂਪਲ 1911 ਵਿੱਚ ਮੁਕੰਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 1912 ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਡਾ. ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਵਫ਼ਦ ਲੈ ਕੇ ਓਟਵਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮੰਗਦਾ ਹੈ। 28 ਅਗਸਤ 1912 ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਪਹਿਲਾ ਸਿੱਖ, ਹਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ, ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
• 1913: ਅਕਤੂਬਰ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਪਨਾਮਾ ਮਾਰੂ ਦੇ ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਵਿੱਚ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਗੋਰਡਨ ਹੰਟਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
• 1914: ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਮੁਤਾਬਕ 23 ਮਈ ਨੂੰ ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ 376 ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਸਮੇਤ ਵੈਨਕੂਵਰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ 22 ਨੂੰ ਉਤਰਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ 23 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਆਫ਼ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਬਾਇਓਗ੍ਰਾਫ਼ੀ ਮੁਤਾਬਕ 5 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਬੇਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੈਨਕੂਵਰ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਸਕਾਰ ਦੇ ਇਕੱਠ ਉੱਤੇ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾਈਆਂ, ਅੱਠ ਜਾਂ ਨੌਂ ਨੂੰ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੋ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ 21 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਭਾਈ ਮੇਵਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਏਜੰਟ ਵਿਲੀਅਮ ਹੌਪਕਿਨਸਨ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ। ਭਾਈ ਮੇਵਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 11 ਜਨਵਰੀ 1915 ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਲਗਭਗ 400 ਸਿੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਹ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚਿਖ਼ਾ ਤੱਕ ਗਏ।
• 1919: ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਅਠਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਉੱਤੇ ਲੱਗੀ ਪਾਬੰਦੀ ਹਟਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ 1 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਪਾਲਦੀ ਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਹੈ।
• 1947: ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ 1947 ਤੱਕ, ਯਾਨੀ 1907 ਤੋਂ ਚਾਲੀ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਸਾਰੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈਆਂ ਨੂੰ ਵੋਟ ਦਾ ਹੱਕ ਮਿਲ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।
• 1985: ਦ ਪ੍ਰਿੰਟ ਮੁਤਾਬਕ 23 ਜੂਨ ਨੂੰ ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਫ਼ਲਾਈਟ 182 ਵਿੱਚ ਬੰਬ ਧਮਾਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਵਾਰ ਸਾਰੇ 329 ਜਣੇ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 268 ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਨ।
• 2016: ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ 18 ਮਈ ਨੂੰ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਕਾਮਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ ਲਈ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗੀ।
• 2021: ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ 771,790 ਸਿੱਖ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ (ਸਟੈਟਿਸਟਿਕਸ ਕੈਨੇਡਾ)।

ਕਿੱਥੇ: ਕੈਨੇਡਾ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ, ਵੈਨਕੂਵਰ, ਵਿਕਟੋਰੀਆ, ਐਬਟਸਫ਼ੋਰਡ ਅਤੇ ਪਾਲਦੀ ਵਿੱਚ।

ਇਹ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਸੀ: ਕੈਨੇਡਾ ਨੇ 1908 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦਾ ਨਾਂ ਲਏ ਬਿਨਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਆਪਣਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, 1919 ਵਿੱਚ ਪਾਬੰਦੀ ਹਟਣ ਤੱਕ ਸਿੱਖ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ 1947 ਤੱਕ ਵੋਟ ਦਾ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਮਾਮਲਾ ਅਦਾਲਤਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ 1914 ਵਿੱਚ ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ ਦੇ ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਦੇ ਹਮਾਇਤੀਆਂ ਨੇ ਕੀਤਾ।