ਵੈਨਕੂਵਰ ਦੇ ਭਾਈ ਭਾਗ ਸਿੰਘ

ਭਾਈ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਵੈਨਕੂਵਰ ਦੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਆਗੂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਕੈਨੇਡਾ ਨੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਆਫ਼ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਬਾਇਓਗ੍ਰਾਫ਼ੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੈਨਕੂਵਰ ਦੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1912 ਵਿੱਚ ਵੈਨਕੂਵਰ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸਨ। ਸਿੱਖ ਹੈਰੀਟੇਜ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਕੈਨੇਡਾ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਹੀ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਗ੍ਰੰਥੀ, ਭਾਵ ਪੁਜਾਰੀ, ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਰੋਤ ਇਹ ਤੈਅ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਕਿਹੜਾ ਅਹੁਦਾ ਸੀ।

ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਿੱਖ ਹੈਰੀਟੇਜ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਸਰਕਾਰ ਉੱਤੇ ਕਾਰਵਾਈ ਲਈ ਦਬਾਅ ਪਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਭਾਰਤ ਗਏ, ਪਰ ਕੋਈ ਤਾਰੀਖ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਮੁਤਾਬਕ 1909 ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚਲੇ ਭਾਰਤੀ ਪਰਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਭਾਈ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਭਿੱਖੀਵਿੰਡ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਬਣਾਈ। ਪਰਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਨਵੇਂ ਆਗੂਆਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਨੋਟ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 1912 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ: ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਮੁੜੇ। ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਡਿਪੋਰਟ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੇ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੁਣਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਰਹਿਣ ਦਿੱਤਾ, ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਕਾਮਨਜ਼ ਦੀਆਂ 1912 ਦੀਆਂ ਬਹਿਸਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਿਆਂ, "ਮਿਹਰ ਵਜੋਂ, ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਮਿਸਾਲ ਬਣਾਏ"।
• ਮਈ ਤੋਂ ਜੁਲਾਈ 1914: ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ ਦੇ ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਲਈ ਬਣੀ ਸਥਾਨਕ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੀ "ਸ਼ੋਰ ਕਮੇਟੀ" ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਭਿੱਖੀਵਿੰਡ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
• ਜੁਲਾਈ 1914: ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਆਫ਼ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਬਾਇਓਗ੍ਰਾਫ਼ੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈ ਮੇਵਾ ਸਿੰਘ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਸੂਮਸ, ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਹਾਰਡਵੇਅਰ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਤੋਂ ਕਈ ਰਿਵਾਲਵਰ ਅਤੇ ਕਾਰਤੂਸਾਂ ਦੇ ਡੱਬੇ ਖ਼ਰੀਦੇ। ਅਮਰੀਕੀਆਂ ਨੇ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਪਰ ਆਖ਼ਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
• 5 ਸਤੰਬਰ 1914: ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਵਿਲੀਅਮ ਹੌਪਕਿਨਸਨ ਦੇ ਮੁਖ਼ਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬੇਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੈਨਕੂਵਰ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਸਸਕਾਰ ਦੇ ਇਕੱਠ ਉੱਤੇ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾਈਆਂ। ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ਉਸ ਨੇ ਅੱਠ ਜਾਂ ਨੌਂ ਜਣਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਆਦਮੀ। ਸਿੱਖ ਹੈਰੀਟੇਜ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਗ੍ਰੰਥੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
• 21 ਅਕਤੂਬਰ 1914: ਭਾਈ ਮੇਵਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹੌਪਕਿਨਸਨ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ਮੇਵਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬੇਲਾ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਨੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੌਪਕਿਨਸਨ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 11 ਜਨਵਰੀ 1915 ਨੂੰ ਨਿਊ ਵੈਸਟਮਿੰਸਟਰ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਵੈਨਕੂਵਰ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗੋਲੀ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਆਗੂ ਵਜੋਂ। ਦੋਵੇਂ ਕਤਲ ਸਿੱਖ ਹੈਰੀਟੇਜ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਟਾਈਮਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ।