ਪੂਰਬੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਟਾਈਮਲਾਈਨ

ਕੌਣ: ਕੀਨੀਆ ਅਤੇ ਯੂਗਾਂਡਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲੇ, ਫ਼ੌਜੀ, ਰੇਲਵੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਅਤੇ ਕਾਰੀਗਰ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆਏ ਵਪਾਰੀ, ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ।

ਕੀ ਹੋਇਆ: ਮੁੱਖ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਵੱਖਰੇ ਹਨ ਉੱਥੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਅੰਕੜਿਆਂ ਸਮੇਤ।

• 1895: ਸਿੱਖ ਹੈਰੀਟੇਜ (ਯੂਕੇ) ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਜੋ ਸਿੰਥੀਆ ਸਾਲਵਾਡੋਰੀ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਵੀ ਕੇਮ ਇਨ ਡਾਓਜ਼ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਹਨ, ਯੂਗਾਂਡਾ ਰੇਲਵੇ ਅਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਕਾਫ਼ਲਿਆਂ ਦੇ ਰਾਹਾਂ ਦਾ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਕੰਮ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਮੋਂਬਾਸਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਟੁਕੜੀ ਲਿਆਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
• 1896 ਤੋਂ 1901: ਯੂਗਾਂਡਾ ਰੇਲਵੇ ਲਗਭਗ 32,000 ਭਾਰਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਲਾਈਨ ਦਸੰਬਰ 1901 ਵਿੱਚ ਕਿਸੂਮੂ ਵਿਖੇ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਝੀਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ।
• 1898: ਯੂਗਾਂਡਾ ਵਿੱਚ ਕਬਾਕਾ ਦੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਨਾਲ ਨਿਪਟਣ ਲਈ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀ ਲਿਆਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ (ਸਿੱਖ ਹੈਰੀਟੇਜ ਦੇ ਪੰਨੇ)।
• 1910 ਅਤੇ 1911: 1910 ਵਿੱਚ ਨੈਰੋਬੀ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਸੌ ਸਿੱਖ ਹਨ, ਅਤੇ 1911 ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੋਂਬਾਸਾ, ਨਾਕੁਰੂ, ਕਿਸੂਮੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਸਬਿਆਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਆਉਂਦੇ ਹਨ (ਸਿੱਖ ਹੈਰੀਟੇਜ ਦੇ ਪੰਨੇ, ਪਨੇਸਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ)।
• 1913 ਅਤੇ 1914: ਗ਼ਦਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੂਰਬੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ)।
• 1926: ਮੋਂਬਾਸਾ ਵਾਲੀ ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਮਕਿੰਡੂ ਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ (ਸਿੱਖ ਹੈਰੀਟੇਜ ਦੇ ਪੰਨੇ)।
• 1927 ਤੋਂ 1961: ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ 1927 ਵਿੱਚ ਨੈਰੋਬੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੀਨੀਆ ਦੀ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਲਹਿਰ ਦੇ ਬਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਹੈਰੀਟੇਜ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 15 ਮਈ 1950 ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 20 ਅਕਤੂਬਰ 1961 ਤੱਕ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੇਬਰ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਨੂੰ 1937 ਦੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ; ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 1935 ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਨੂੰ ਕੀਨੀਆ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੀ ਸਿਆਸੀ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਆਖਦਾ ਹੈ।
• 1972: ਈਦੀ ਅਮੀਨ ਯੂਗਾਂਡਾ ਦੇ ਏਸ਼ੀਆਈਆਂ ਨੂੰ ਮੁਲਕੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਜੋ ਧਰਮ ਮੁਤਾਬਕ ਕੋਈ ਵੰਡ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲਗਭਗ 27,200 ਯੂਕੇ ਗਏ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 6,000 ਕੈਨੇਡਾ ਗਏ।
• 1972 ਤੋਂ ਬਾਅਦ: 2017 ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਿੱਖ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 8 ਫ਼ੀਸਦੀ ਪੂਰਬੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ (ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦਾ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਲੇਖ)।

ਕਿੱਥੇ: ਕੀਨੀਆ ਅਤੇ ਯੂਗਾਂਡਾ, ਤੱਟ ਉੱਤੇ ਮੋਂਬਾਸਾ ਤੋਂ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਕਿੰਡੂ, ਨੈਰੋਬੀ, ਕਿਸੂਮੂ ਅਤੇ ਯੂਗਾਂਡਾ ਤੱਕ।

ਇਹ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਸੀ: ਸਿੱਖ ਹੈਰੀਟੇਜ ਦੇ ਪੰਨੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਯੂਗਾਂਡਾ ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਨਾਲ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਆਮਦ ਹੋਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਵਾਲੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਨ, ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਉੱਥੇ ਰਹਿ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਵਸੇਬਾ ਕੀਤਾ ਉੱਥੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਅਤੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਕੂਲ ਬਣਾਏ।