ਵਿਲੀਅਮ ਹੌਪਕਿਨਸਨ

ਵਿਲੀਅਮ ਚਾਰਲਸ ਹੌਪਕਿਨਸਨ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿੱਚ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਫ਼ਸਰ ਅਤੇ ਖ਼ੁਫ਼ੀਆ ਏਜੰਟ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੰਮ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ ਪਰਵਾਸੀਆਂ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣਾ ਸੀ। ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਆਫ਼ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਬਾਇਓਗ੍ਰਾਫ਼ੀ (ਡੀਸੀਬੀ) ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਪਿਓ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਮਾਂ ਦੇ ਘਰ ਜੰਮਿਆ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਕਲਕੱਤਾ ਦੀ ਪੁਲਿਸ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। 1909 ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸ਼ਾਖ਼ਾ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਫ਼ੀਆ ਏਜੰਟ ਵਜੋਂ ਭਰਤੀ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਜ਼ਿੰਮੇ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ ਪਰਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਸੀ।

ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਇੰਟੀਰੀਅਰ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਮਨਿਸਟਰ ਕੋਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਕਲੋਨੀਅਲ ਆਫ਼ਿਸ, ਇੰਡੀਆ ਆਫ਼ਿਸ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਾਇਸਰਾਏ ਨੂੰ ਭੇਜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਮੀਨਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਕੋਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਡੀਸੀਬੀ ਮੁਤਾਬਕ ਸਿੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਭਾਰਤੀ ਹੋਮ ਰੂਲ ਜਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਵਿਰੋਧੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ਼ਾਰਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਬਣਦਾ ਸੀ। 1913 ਵਿੱਚ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਬਣਨ ਮਗਰੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਅਫ਼ਸਰ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਗਹੁ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ ਲੱਗੇ। ਯੂਸੀ ਬਰਕਲੀ ਦੀ ਈਕੋਜ਼ ਆਫ਼ ਫ਼ਰੀਡਮ ਗਾਈਡ ਮੁਤਾਬਕ ਉਸ ਨੇ ਨਵੀਂ ਜਥੇਬੰਦੀ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਮੋੜਿਆ, ਗ਼ਦਰੀ ਕਾਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਸੂਸਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿਛਾਏ ਅਤੇ ਲਾਲਾ ਹਰਦਿਆਲ ਨੂੰ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਦੱਸਿਆ; ਹਰਦਿਆਲ ਨੂੰ ਮਾਰਚ 1914 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸਲਾਹ ਉੱਤੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 1914 ਵਿੱਚ ਹੌਪਕਿਨਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੁਖ਼ਬਰਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਜਹਾਜ਼ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਲਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾਏ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 17 ਜੁਲਾਈ 1914: ਭਾਈ ਮੇਵਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗੋਲੀ-ਸਿੱਕੇ ਅਤੇ ਰਿਵਾਲਵਰ ਸਮੇਤ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡੀਸੀਬੀ ਮੁਤਾਬਕ ਹੌਪਕਿਨਸਨ ਅਤੇ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸ਼ਾਖ਼ਾ ਭਾਈ ਮੇਵਾ ਸਿੰਘ ਕੋਲੋਂ ਅਜਿਹਾ ਬਿਆਨ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਫਸਣ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਸ ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
• 5 ਸਤੰਬਰ 1914: ਹੌਪਕਿਨਸਨ ਦੇ ਮੁਖ਼ਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਬੇਲਾ ਸਿੰਘ, ਵੈਨਕੂਵਰ ਦੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਸਸਕਾਰ ਦੇ ਇਕੱਠ ਉੱਤੇ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅੱਠ ਜਾਂ ਨੌਂ ਬੰਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੋ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
• 21 ਅਕਤੂਬਰ 1914: ਭਾਈ ਮੇਵਾ ਸਿੰਘ ਵੈਨਕੂਵਰ ਦੇ ਕੋਰਟ-ਹਾਊਸ ਦੇ ਇੱਕ ਗਲਿਆਰੇ ਵਿੱਚ ਹੌਪਕਿਨਸਨ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਬੇਲਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਂਡ ਜਿਊਰੀ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਹੈਰੀਟੇਜ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਟਾਈਮਲਾਈਨ ਮੁਤਾਬਕ ਹੌਪਕਿਨਸਨ ਨੇ ਉਸ ਦਿਨ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਬੇਲਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਗਵਾਹੀ ਦੇਣੀ ਸੀ। ਡੀਸੀਬੀ ਮੁਤਾਬਕ ਭਾਈ ਮੇਵਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭੱਜਣ ਦੀ ਕੋਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
• 11 ਜਨਵਰੀ 1915: ਭਾਈ ਮੇਵਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਨਿਊ ਵੈਸਟਮਿੰਸਟਰ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਡੀਸੀਬੀ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਦੋ ਘੰਟਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਚੱਲਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਪੜ੍ਹਿਆ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਇਹ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ “ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਇਨਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ”।

ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਉਸ ਨੂੰ ਪੈਸੇਫ਼ਿਕ ਕੋਸਟ ਉੱਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਉੱਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਅਫ਼ਸਰ ਵਜੋਂ, ਅਤੇ ਉਸ ਬੰਦੇ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਈ ਮੇਵਾ ਸਿੰਘ ਨੇ 1914 ਵਿੱਚ ਗੋਲੀ ਮਾਰੀ।