ਡਾਹਿਆਭਾਈ ਵੀ. ਪਟੇਲ

ਡਾਹਿਆਭਾਈ ਵੱਲਭਭਾਈ ਪਟੇਲ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਵੱਲਭਭਾਈ ਪਟੇਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਉਹ 1965 ਤੋਂ 1966 ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੀ ਮੰਗ ਬਾਰੇ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟਰੀ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਗਏ ਨੋਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਠਵਾਂ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਨੋਟ ਲਿਖਿਆ।

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਨਵੰਬਰ 1905 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮੌਤ 11 ਅਗਸਤ 1973 ਨੂੰ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਉਹ ਕਾਂਗਰਸੀ ਸਨ, ਜੋ ਬੰਬਈ ਦੀ ਮਿਉਂਸਿਪਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਅਤੇ 1954 ਤੇ 1955 ਵਿੱਚ ਬੰਬਈ ਦੇ ਮੇਅਰ ਰਹੇ, ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨਾਲ ਮਤਭੇਦਾਂ ਕਾਰਨ 1957 ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਛੱਡ ਗਏ, ਅਤੇ 1958 ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਦੀ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨੋਟ। ਇਹ ਨੋਟ 17 ਮਾਰਚ 1966 ਦਾ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਪਣਾਏ ਜਾਣ ਤੋਂ ਦੋ ਦਿਨ ਮਗਰੋਂ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ:

• ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਫ਼ਸੋਸ ਸੀ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕਮੇਟੀ ਅਜੇ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ ਭੜਕੀ ਅਤੇ ਕਈ ਜਾਨਾਂ ਗਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ, ਦੋਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਉਲਝੀ ਹੋਈ ਸੋਚ ਅਤੇ ਹਾਲਾਤ ਨੂੰ ਗ਼ਲਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਣ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ।
• ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਬਣਾਏ ਜਾਣ ਅਤੇ ਚਲਾਏ ਜਾਣ ਦੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮੁਸੀਬਤ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋਣ ਦਾ ਡਰ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੌਲੀ ਚੱਲਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਕਮੇਟੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸਨ।
• ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਕਾਰਜ-ਵਿਧੀ ਉੱਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਕੀਤਾ। ਪਹਿਲੀ ਮੀਟਿੰਗ, ਜੋ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਹੋਣੀ ਸੀ, ਕੈਬਨਿਟ ਸਬ-ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਲਈ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਨਿੱਚਰਵਾਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਲਈ ਗਈ; ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਮੰਗ-ਪੱਤਰ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਦਿੱਤੇ; ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ।
• ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸੂਬੇ ਬਾਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੂੰ ਗਵਾਹ ਵਜੋਂ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਸੰਦਰਭ ਸਮਝਾ ਸਕਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਮੰਗ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
• ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਆਪ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਵੱਖਰੇ ਗੁਜਰਾਤ ਸੂਬੇ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਸ਼ਾਈ ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀ ਦੀ ਵੱਖਰੇ ਸੂਬੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਪਰ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਕੋਈ ਠੀਕ ਵਿਆਖਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਿ ਰੀਜਨਲ ਫ਼ਾਰਮੂਲੇ ਨੂੰ ਨਿਰਪੱਖ ਮੌਕਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਚੇਅਰਮੈਨ ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ ਨੇ 18 ਮਾਰਚ 1966 ਦਾ ਇੱਕ ਨੋਟ ਜੋੜਿਆ। ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਮੈਂਬਰ ਨੇ ਇਹੀ ਨੁਕਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਉਠਾਏ, ਚੇਅਰਮੈਨ ਨੇ ਹਰ ਵਾਰ ਸਥਿਤੀ ਸਮਝਾਈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਮੈਂਬਰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦੇ ਸਨ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਉਹ ਮੈਂਬਰ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਹ ਦਰਜ ਕਰਵਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸਨ।