ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ

ਇਹ ਕੀ ਹੈ: ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ-ਲਾਹੌਰ ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਕੋਟ ਖ਼ਾਲਸਾ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਕਾਲਜ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਮੁਤਾਬਕ 1892 ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਕਾਲਜ ਦੀ ਸਾਈਟ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਕਾਲਜ ਹੈ ਜਿਸ ਕੋਲ ਏ+ ਗ੍ਰੇਡ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਅਕਾਦਮਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ: ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਮੁਤਾਬਕ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1883 ਵਿੱਚ ਕਾਲਜ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਦੋਵਾਂ ਦੀਵਾਨਾਂ ਦੇ ਝਗੜਿਆਂ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਕੀਤੀ। 1890 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਆਫ਼ ਪਬਲਿਕ ਇੰਸਟ੍ਰਕਸ਼ਨ ਕਰਨਲ ਡਬਲਯੂ. ਆਰ. ਐੱਮ. ਹੋਲਰਾਇਡ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਇੱਕ ਸਥਾਪਨਾ ਕਮੇਟੀ ਬਣੀ, ਅਤੇ ਥਾਂ ਦੇ ਝਗੜੇ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਾਲਾ ਧੜਾ ਜਿੱਤ ਗਿਆ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਮੁਤਾਬਕ ਚਾਰ ਸਿੱਖ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੇ ਈਸਾਈ ਬਣ ਜਾਣ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕਾਲਜ ਚਾਹੁਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ ਗਵਰਨਰ ਸਰ ਜੇਮਜ਼ ਬੀ. ਲਾਇਲ ਨੇ 5 ਮਾਰਚ 1892 ਨੂੰ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਡੇਲੀ ਐਕਸੈਲਸੀਅਰ ਮੁਤਾਬਕ ਸੁਸਾਇਟੀ 4 ਅਪ੍ਰੈਲ 1892 ਨੂੰ ਰਜਿਸਟਰ ਹੋਈ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਮੇਓ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੇ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਇਹ 1911 ਤੋਂ 1912 ਵਿੱਚ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ, ਨਾਭਾ ਤੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਅਤੇ ਸਰ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ ਇਸ ਦੇ ਦਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਨ।

ਇਸ ਦੇ ਮੁਖੀ: ਡਾ. ਵਿਲੀਅਮ ਰੈਟੀਗਨ ਕਾਲਜ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ ਅਤੇ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਅਪ੍ਰੈਲ 1893 ਤੋਂ ਇਸ ਦੇ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ। ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਨ। ਸਰਦਾਰ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ 1928 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਬਣੇ (ਡੇਲੀ ਐਕਸੈਲਸੀਅਰ)।

ਇਸ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ: ਡੇਲੀ ਐਕਸੈਲਸੀਅਰ ਮੁਤਾਬਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਜੇ ਕਾਲਜ ਪ੍ਰਿੰਸ ਆਫ਼ ਵੇਲਜ਼ ਦਾ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵਾਗਤ ਕਰੇ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਇਹ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਈ ਗਈ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਹੋਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਟਾਫ਼ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਫੇਰੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਾਲਜ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬਣ ਸਕਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਬਨਾਰਸ ਅਤੇ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਬਣੇ। ਡੇਲੀ ਐਕਸੈਲਸੀਅਰ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ ਦੇ ਨਾਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਖੋਜ ਵਿਭਾਗ 1930 ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਲਾਹ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਵਸਤਾਂ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਬਣਾਇਆ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 1883: ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਨੇ ਸਿੱਖ ਕਾਲਜ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ।
• 1890: ਸਥਾਪਨਾ ਕਮੇਟੀ ਬਣੀ।
• 5 ਮਾਰਚ 1892: ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।
• 1928: ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ।
• 1930: ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਖੋਜ ਵਿਭਾਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
• 2016: ਇਸ ਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ, ਚੀਫ਼ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ, ਪਰਵਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ, ਸਟਾਫ਼ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਨੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਟਾਲ ਦਿੱਤਾ (ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ)।

ਅੱਜ ਦੀ ਸਥਿਤੀ: ਇਸ ਨੂੰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਹੋਰ ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਸਕੂਲਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਵੀ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੇ ਲੇਖਕ ਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਵਿਕਰੀ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।