ਡਾ. ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੌਰ
Dr Rajinder Kaur
ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 1981 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਕੌਮ ਹੋਣ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ 1986 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਪਰਚੇ ਸੰਤ ਸਿਪਾਹੀ ਦੀ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ।
ਡਾ. ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਅਕਾਲੀ ਆਗੂ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧੀ ਹੈ। ਉਹ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਸਿੱਖ ਸਟਰੱਗਲਜ਼ ਵਿੱਚ 1981 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਵਿੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਵਜੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਇੱਕ ਕੌਮ ਹਨ, ਅਤੇ 1986 ਵਿੱਚ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਪਰਚੇ ਸੰਤ ਸਿਪਾਹੀ ਦੀ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ। ਇਸ ਪੰਨੇ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹੇ ਗਏ ਸਰੋਤ ਉਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ, ਕੈਰੀਅਰ ਜਾਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੇ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ।
ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨਾਅਰਾ ਕਿ ਸਿੱਖ ਇੱਕ ਕੌਮ ਹਨ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਛੇਤੀ ਹੀ ਵਿਆਪਕ ਹਮਾਇਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧੀ ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਅਤੇ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਨੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 1981 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਵਿੱਚ ਭਖਵੇਂ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਸੰਤ ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ। ਅੰਤਿਕਾ 60 ਵਿੱਚ ਉਹ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਬਾਰੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦਾ ਇੱਕ ਨੋਟ ਛਾਪਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਅਤੇ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਬਾਰੇ ਇਹੀ ਗੱਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ 29 ਮਾਰਚ ਦੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਮਤੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਸਿੱਖ ਬਾਕੀ ਭਾਰਤੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਕੌਮ ਹਨ।
ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ
- ਅਪ੍ਰੈਲ 1981: ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਕੌਮ ਹੋਣ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਵਿੱਚ ਬੋਲਦੀ ਹੈ (ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ, ਪਹਿਲੀ ਜਿਲਦ, ਸਫ਼ਾ 57 ਅਤੇ ਸਫ਼ਾ 542)।
- ਜੂਨ 1986: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅੰਤਿਕਾ 59 ਦੀ ਇੱਕ ਹੇਠਲੀ ਟਿੱਪਣੀ ਸੰਤ ਸਿਪਾਹੀ ਨੂੰ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਪੰਜਾਬੀ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਪਰਚਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਛਪਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀ ਡਾ. ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਹੇਠ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਅੰਤਿਕਾ ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ ਪਾਠ ਇਸ ਦੇ ਜੂਨ 1986 ਦੇ ਅੰਕ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਤੰਦਾਂ ’ਤੇ ਵਾਪਸਇਸਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਵੇਖੋ
ਸਰੋਤ
- History of Sikh Struggles, vol. I (Gurmit Singh), p. 57, p. 532 (Appendix 59 footnote) and p. 542 (Appendix 60), Atlantic Publishers & Distributors, New Delhi, 1989. archive.org