ਖੱਬੇ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦਾ ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ

ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਮਹਿਤਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਿੰਡ ਖੱਬੇ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦਾ ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਖ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਆਗੂ ਸੀ। 1992 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ 36 ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਕੇਸ ਰਿਡਿਊਸਡ ਟੂ ਐਸ਼ਜ਼ (2003) ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲਾਪਤਾ ਕਰਨ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ (ਸੀਸੀਡੀਪੀ) ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਹੈ। ਸੀਸੀਡੀਪੀ ਨੇ ਇਹ ਕੇਸ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਘਟਨਾ ਰਿਪੋਰਟ ਫ਼ਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ। ਹੇਠਾਂ ਉਹੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ; ਕੇਸ ਦੇ ਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਬਾਰੇ ਕਿਸੇ ਕੋਰਟ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 1982: ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਸਿੱਖ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੱਖ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਕਿਤਾਬ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ, ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਉਦੋਂ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਭਾਈ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਹਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਨਾਲ ਮੇਲ-ਜੋਲ ਰੱਖਣ ਲੱਗਿਆ।
• ਜੂਨ 1984: ਜਦੋਂ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਐੱਮ.ਏ. ਦਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਕੈਦੀ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤਾ।
• 1990: ਕਿਤਾਬ ਮੁਤਾਬਕ ਉਸ ਨੇ “ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ” ਨਾਂ ਦੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਜਥੇਬੰਦੀ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਰੂਪੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਗਲੇ ਦੋ ਸਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ, ਲੰਮੀ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਹਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਤਸ਼ੱਦਦ ਸਹਿਣਾ ਪਿਆ; ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਟੀਚਰ ਸੀ, ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡਣੀ ਪਈ।
• ਮਾਰਚ 1992 ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਹਫ਼ਤਾ: ਮਹਿਤਾ ਥਾਣੇ ਦੇ ਐੱਸਐੱਚਓ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਘਰ ਛਾਪਾ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਦੋ ਮਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ। ਕਿਤਾਬ ਮੁਤਾਬਕ ਤਸ਼ੱਦਦ ਹੇਠ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਦਾ ਜਲੰਧਰ ਵਾਲਾ ਪਤਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸਹੁਰੇ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਕੇ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਤਸ਼ੱਦਦ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਹ ਪਤਾ ਨਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਜਿੱਥੇ ਹਰਜਿੰਦਰ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ।
• 5 ਅਪ੍ਰੈਲ 1992: ਸੀਸੀਡੀਪੀ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਮੁਤਾਬਕ ਐੱਸਐੱਸਪੀ ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਅਤੇ ਮਹਿਤਾ ਥਾਣੇ ਦੇ ਐੱਸਐੱਚਓ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਪਏ ਛਾਪੇ ਵਿੱਚ ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ 5 ਅਪ੍ਰੈਲ 1992 ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਧੀ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਫੜਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਕੁਝ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਮਾਲ ਮੰਡੀ ਇੰਟੈਰੋਗੇਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਕੁਝ ਬਿਆਸ ਥਾਣੇ ਵਿੱਚ।
• 23 ਜੂਨ 1992: ਸੀਸੀਡੀਪੀ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਮੁਤਾਬਕ ਹਰਜਿੰਦਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ 23 ਜੂਨ 1992 ਨੂੰ ਮਹਿਤਾ ਥਾਣੇ ਦੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਝੂਠੇ ਪੁਲਿਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੀਬੀਆਈ ਦੀ ਅਣਪਛਾਤਿਆਂ ਦੇ ਸਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਐੱਫਆਈਆਰ ਨੰਬਰ 69/92 ਹੇਠ 24 ਜੂਨ 1992 ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਸਕਾਰ ਦਰਜ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਦੋਵਾਂ ਸਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਕੋਈ ਹਿਸਾਬ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
• ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਤੋਂ 20 ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਸਹੁਰੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਨੂੰ “ਮੁਕਾਬਲੇ” ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਬਾਅਦ। ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਐੱਸਐੱਚਓ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਰਕਮ ਦੇਣੀ ਪਈ।

ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਸਿੱਖ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ 1982 ਦੀ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਚੱਲ ਕੇ ਆਪਣੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਜਥੇਬੰਦੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਦਾ ਅੰਤ, ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਬਿਆਨ ਮੁਤਾਬਕ, ਝੂਠੇ “ਮੁਕਾਬਲੇ” ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਦੇ ਛਾਪੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਐੱਸਐੱਸਪੀ ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਉਹੀ ਅਫ਼ਸਰ ਹੈ ਜਿਸ ਕੋਲ ਹੋਰ ਪਰਿਵਾਰ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਲੈਣ ਗਏ।