ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਪੀਏਯੂ)

ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਪੀਏਯੂ) ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਸੂਬੇ ਦੀ ਖੇਤੀ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪੰਨੇ ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1962 ਦੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ “ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀ ਮਾਂ” ਆਖਦੇ ਹਨ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ 8 ਜੁਲਾਈ 1962 ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਰਸਮੀ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਤੀਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਖੇਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ।

ਇਸ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ

• ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਥ ਥਾਪਰ, ਪਹਿਲੇ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ, 17 ਅਕਤੂਬਰ 1962 ਤੋਂ। ਪੀਏਯੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਉਹ ਮੁਢਲੀ ਟੀਮ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਉਹ 11 ਅਕਤੂਬਰ 1968 ਨੂੰ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਹਟ ਗਏ।
• ਮੋਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ, 23 ਅਕਤੂਬਰ 1968 ਤੋਂ 27 ਅਕਤੂਬਰ 1976 ਤੱਕ। ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਦ ਪੰਜਾਬ ਇਨ ਨਾਰਥ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸਾਈਟ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਜੀਵਨੀ ਆਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੀਏਯੂ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਹੈ।

ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ: ਪੀਏਯੂ ਦਾ ਪਸਾਰ ਵਿਭਾਗ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਝਾੜ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮੈਕਸੀਕਨ ਕਣਕ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਫੈਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ “ਆਖ਼ਰ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ” ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲਿਆ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੇ 2017 ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤਾ ਕਿ 1967 ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਸਾਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਲ ਜਦੋਂ ਵੱਧ ਝਾੜ ਵਾਲੀ ਕਣਕ ਪੀਵੀ-18 ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦਾ ਇਨਕਲਾਬ ਕੁਝ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਆਇਆ। ਉਸ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਪੀਏਯੂ ਦੇ ਪਸਾਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ “ਮਿਸਾਲੀ” ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਪੀਏਯੂ ਨੇ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਮੰਗਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ।

ਸਿਹਰਾ ਕਿਸ ਨੂੰ: ਇਹੀ ਰਿਪੋਰਟ ਸਾਬਕਾ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਐੱਮ.ਐੱਸ. ਗਿੱਲ ਦਾ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਛਾਪਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਵਰਗਵਾਸੀ ਡਾ. ਦਿਲਬਾਗ਼ ਸਿੰਘ ਅਠਵਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿਹਰੇ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਸਨ, ਅਤੇ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਖ਼ੁਸ਼, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਗਿੱਲ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਕੇਂਦਰ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ।

ਅੱਜ ਦੀ ਸਥਿਤੀ: ਪੀਏਯੂ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਸ਼ਨਲ ਰੈਂਕਿੰਗ ਫ਼ਰੇਮਵਰਕ ਨੇ 2024 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ।