ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਮਸਤੂਆਣਾ

ਮਸਤੂਆਣਾ ਦੇ ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਤਿਕਾਰੇ ਹੋਏ ਗੁਰਸਿੱਖ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਗਰਲੇ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖ ਭਗਤੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਕਰਿਸ਼ਮਈ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਆਖਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 13 ਮਾਰਚ 1866 ਨੂੰ ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਚੀਮਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸਾਧਾਰਨ ਹੈਸੀਅਤ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਿਰਮਲਾ ਡੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ। ਸਤਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਤੋਪਖ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚ ਗੰਨਰ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਹਾਟ ਦੀ 54ਵੀਂ ਸਿੱਖ ਬਟਾਲੀਅਨ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਛਾਉਣੀ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਆਹ ਨਾ ਕਰਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਣ ਲਿਆ। 1891 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਰਜਿਸਟਰ ਵਿੱਚੋਂ ਕਟਵਾ ਲਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਸਕਣ।

ਪ੍ਰਚਾਰ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ, ਸਿੰਧ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦੀ ਸੂਬੇ ਦੇ ਦੌਰੇ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਪੋਠੋਹਾਰ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਾਹੁਲ ਲਈ। ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਨੇ ਡੇਰਾ ਖ਼ਾਲਸਾ ਵਿਖੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ। 1902 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਗਰੂਰ ਨੇੜੇ ਗੁਰਸਾਗਰ ਮਸਤੂਆਣਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਇਆ। 1920 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲ ਹੋ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬੁੰਗਾ ਉਸਾਰਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਇਆ।

ਸਿੱਖਿਆ। ਉਹ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਦੋਵਾਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ: ਸਿੱਖ ਅਕੀਦੇ ਅਤੇ ਰਹੁ-ਰੀਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਰੱਖਣਾ, ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਫੈਲਾਉਣਾ। 1915 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿਖੇ ਸਿੱਖ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲਾਇਲਪੁਰ ਦਾ ਖ਼ਾਲਸਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਚਕਵਾਲ ਦਾ ਖ਼ਾਲਸਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਦਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦਾ ਮਾਲਵਾ ਖ਼ਾਲਸਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਮਸਤੂਆਣਾ ਦਾ ਅਕਾਲ ਕਾਲਜ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਾਰ ਨੌਜਵਾਨ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਫੈਲਾਉਣ ਲਈ ਬਾਹਰਲੇ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ: ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ, ਅਮਰ ਸਿੰਘ, ਧਰਮਾਨੰਦ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਬਸਰਾ। ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਆਈਲਜ਼ ਦਾ ਖ਼ਾਲਸਾ ਜਥਾ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਹਾਰਵਰਡ ਤੋਂ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਲਈ।

ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਸਿਆਸਤ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1921 ਵਿੱਚ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਦੀਵਾਨ ਵਿੱਚ, ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ, ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਜੈਤੋ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਉੱਤੇ ਹੋਏ ਭੋਗ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ। 1911 ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਲਹਿਰ ਪਿੱਛੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੱਸਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ, ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ, ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਲੱਭੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 13 ਮਾਰਚ 1866: ਚੀਮਾ ਵਿੱਚ ਜਨਮ।
• 1891: ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਫ਼ੌਜ ਛੱਡੀ।
• 1902: ਗੁਰਸਾਗਰ ਮਸਤੂਆਣਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਇਆ।
• 1911: ਜੀਂਦ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੇ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਦਿੱਲੀ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਗਏ।
• 1915: ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿਖੇ ਸਿੱਖ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ।
• 1921: ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਲਈ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦੀਵਾਨ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਏ।
• 31 ਜਨਵਰੀ 1927: ਸੰਗਰੂਰ ਵਿਖੇ ਚਲਾਣਾ ਕੀਤਾ; ਮਸਤੂਆਣਾ ਵਿੱਚ ਸਸਕਾਰ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਇਕੱਠਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਬਣੇ ਸਕੂਲਾਂ ਤੇ ਕਾਲਜਾਂ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।