ਸਤਿਆਪਾਲ ਡਾਂਗ

ਸਤਿਆਪਾਲ ਡਾਂਗ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਸਤਪਾਲ ਡਾਂਗ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਆਗੂ ਸਨ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। 15 ਜੂਨ 2013 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੇਨਸਟ੍ਰੀਮ ਵੀਕਲੀ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1920 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ (ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਦ ਸਿੱਖਸ ਇੱਕ ਫ਼ੁੱਟਨੋਟ ਵਿੱਚ 1923 ਦੱਸਦੀ ਹੈ), ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਮਾਤ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕੇ ਛੇਹਰਟਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਿਆਸਤ ਖੜ੍ਹੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

1967: ਫ਼ਰਵਰੀ 1967 ਦੀ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੱਛਮੀ ਤੋਂ ਜਿੱਤੇ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ "ਇੱਕ ਉੱਭਰਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਨੇ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ"। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਕਾਲੀਆਂ, ਜਨ ਸੰਘ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਨੇ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਫ਼ਰੰਟ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਈ, ਅਤੇ ਡਾਂਗ ਇਸ ਦੇ ਖ਼ੁਰਾਕ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ। ਮੇਨਸਟ੍ਰੀਮ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੰਤਰੀ ਵਾਲਾ ਬੰਗਲਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਅਤੇ ਐੱਮਐੱਲਏ ਹੋਸਟਲ ਤੋਂ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਸਿੱਖ ਸਟ੍ਰਗਲਜ਼ ਦਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਅਤੇ ਹੜਤਾਲਾਂ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ (ਜਿਲਦ ਦੂਜੀ, ਸਫ਼ਾ 11)।

1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਬਾਰੇ: ਮੇਨਸਟ੍ਰੀਮ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨੀ ਵੱਖਵਾਦ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕੌਮੀ ਏਕਤਾ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਲਈ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਾਣੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਕਟ ਬਾਰੇ ਜੈਨੇਸਿਸ ਆਫ਼ ਟੈਰਰਿਜ਼ਮ ਲਿਖੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮਤੇ ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਕਿ 1984 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਮਤੇ ਵਾਲਾ ਪੱਤਾ "ਹੱਦੋਂ ਵੱਧ ਖੇਡਿਆ"। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਲਿਖਿਆ ਵੀ ਦਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਕਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਸਮਝੌਤਾ ਹੋਣ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਹਰ ਵਾਰ "ਇਸ ਨੂੰ ਮਰਹੂਮ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ" (ਜਿਲਦ ਦੂਜੀ, ਸਫ਼ੇ 30 ਅਤੇ 64)। ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ "ਨਾਓ ਟੂ ਹੀਲ ਪੰਜਾਬਜ਼ ਵੁੰਡਜ਼" ਲਿਖਿਆ, ਜੋ ਮੇਨਸਟ੍ਰੀਮ ਨੇ 14 ਜੂਨ 1984 ਨੂੰ ਛਾਪਿਆ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• ਫ਼ਰਵਰੀ 1967: ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੱਛਮੀ ਤੋਂ ਜਿੱਤੇ।
• ਮਾਰਚ 1967: ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਜ਼ਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਰਾਕ ਮੰਤਰੀ।
• ਜੂਨ 1984: ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੇਨਸਟ੍ਰੀਮ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ।
• 15 ਜੂਨ 2013: ਦੇਹਾਂਤ।

ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: 1967 ਵਿੱਚ ਅਹੁਦੇ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਲਈ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੰਕਟ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਲਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਅਕਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹੀ ਗੱਲਬਾਤ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦਿਆਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।