ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਬਾਰੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦਾ ਨੋਟ, ਅਪ੍ਰੈਲ 1981

ਕੌਣ: ਇੱਕ ਨੋਟ ਦੇ ਲੇਖਕ, ਜੋ “ਸਕੱਤਰੇਤ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ‘ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ’ ਦੀ ਮੰਗ ਬਾਰੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ” ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਸਿੱਖ ਸਟਰੱਗਲਜ਼ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜਿਲਦ ਵਿੱਚ “ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਬਾਰੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦਾ ਨੋਟ” ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਛਾਪਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਹ ਲੋਕ ਤੇ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਨਾਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ: ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ, ਦਲ ਖ਼ਾਲਸਾ, ਡਾ. ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ, ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਧੜੇ, ਚੀਫ਼ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ, ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਲਾਲਾ ਜਗਤ ਨਰਾਇਣ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰ। ਇਹ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਆਪਣੀ ਫ਼ਾਈਲ ਹੈ: ਅੱਗੇ ਉਹੀ ਹੈ ਜੋ ਨੋਟ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਕੋਈ ਜਾਂਚ-ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ।

ਕੀ ਹੋਇਆ: ਇਹ ਨੋਟ ਮਾਰਚ ਦੀ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ, 29 ਮਾਰਚ ਦੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮਤੇ ਅਤੇ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1981 ਦੀ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਇਹ ਤਿੰਨਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਅਨੈਕਸ਼ਰ XVIII ਨੰਬਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ 24 ਪੈਰੇ ਹਨ।

• ਪੈਰਾ 1 ਤੋਂ 11 ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ, “ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਟਰੈਵਲ ਏਜੰਟ”, ਮਾਰਚ 1981 ਦੇ ਅੱਧ ਦੇ ਕਰੀਬ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪਾਸਪੋਰਟ, ਮੋਹਰਾਂ, ਲੈਟਰਹੈੱਡ, ਨਕਸ਼ੇ ਅਤੇ ਸਟੈਂਪ ਲੈ ਕੇ ਭਾਰਤ ਆਇਆ ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਦਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨੋਟ “ਖਾੜਕੂ ਸਿੱਖ ਨੌਜਵਾਨਾਂ” ਦਾ ਇੱਕ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਗੁੱਟ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਡਾ. ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਅਕਾਲੀ ਮੰਤਰੀ, ਨੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਦੀ ਆਰਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇਹ 14 ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕਿਓਰਿਟੀ ਬੋਰਡ ਅਤੇ ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਦੀ ਜਰਮਨੀ ਵਾਲੀ ਮਿਸਾਲ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੈਰਾ 4 ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ 3 ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੀ ਦੋ-ਕੌਮੀ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿਰੁੱਧ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
• ਪੈਰਾ 13 ਤੋਂ 18 ਅਤੇ 21 ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਅਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਤੇ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀ ਰਾਇ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ: ਲਾਲਾ ਜਗਤ ਨਰਾਇਣ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਕਿ ਇਹ “ਅਕਾਲੀ ਰਾਜ” ਹੋਵੇਗਾ; ਰਸਾਲੇ ਸੰਡੇ ਵੱਲੋਂ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਬਾਰੇ ਗਿਣਾਏ ਚਾਰ ਸਟੈਂਡ, ਤਿੱਖੇ ਨਾਅਰੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬਾਦਲ ਦੀ ਇਸ ਲਾਈਨ ਤੱਕ ਕਿ ਮੰਗ ਵੱਖਰੇ ਰਾਜ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਵੱਧ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੀ; ਅਤੇ ਸਪੋਕਸਮੈਨ ਦੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਦਰਿਆਈ ਪਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਹੱਦਬੰਦੀ ਬਾਰੇ ਮੰਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ।
• ਪੈਰਾ 12, ਇੱਕ “ਸੰਖੇਪ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ”, ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ 1946 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸਟੇਟ ਲਈ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਰੱਖੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਿ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਦੋਂ ਘੜਿਆ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਖੁੱਸਣ ਲੱਗਾ। ਇਹ ਕੋਈ ਸਰੋਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।

ਇਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਿੱਟੇ, ਪੈਰਾ 19 ਅਤੇ 22 ਤੋਂ 24 ਵਿੱਚ (ਪੈਰਾ 20 ਇੱਕ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨੋਟ ਸਹੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ), ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਮੰਗ ਨੂੰ “ਬਹੁਤੀ ਹਮਾਇਤ ਮਿਲਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ”, ਕਿ ਖ਼ਤਰਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਐਸੋਸੀਏਟ ਦਰਜੇ ਦੀ ਮੰਗ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿ ਢਿੱਲੋਂ ਤੇ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ “ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸਬੰਧ” “ਜੱਗ-ਜ਼ਾਹਰ” ਹਨ। ਇਹ ਸਬਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ, ਇੱਕ “ਪੰਜਾਬੀ ਕੌਮੀਅਤ” ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ “ਦੋ ਹੱਥ” ਹਨ, ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸਲੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੂਬੇ ਨੂੰ ਵੱਧ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੇ ਇਲਾਕੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਪੈਰਾ 24 ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ “ਸਿੱਖ ਕੌਮ” ਸ਼ਬਦ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਕਿੱਥੇ: ਨੋਟ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਇਹ ਕਿੱਥੇ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਦਾ ਸਬੰਧ ਪੰਜਾਬ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਅਮਰੀਕਾ, ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਬਰਤਾਨੀਆ ਵਿੱਚ।

ਇਹ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਸੀ: ਇਹ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਮਾਰਚ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 1981 ਦੇ ਕੌਮ ਬਾਰੇ ਮਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪੜ੍ਹਿਆ: ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਬੰਧਾਂ ਵਾਲੀ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਮੁਹਿੰਮ ਵਜੋਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਗੱਲ ਸਮਝਾ ਕੇ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਦੂਰ ਕਰ ਕੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਸਤੰਬਰ ਅਤੇ ਅਕਤੂਬਰ 1981 ਵਿੱਚ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀਆਂ 45 ਅਤੇ 15 ਮੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ ਆਈਆਂ, ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ 1984 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਵਾਈਟ ਪੇਪਰ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ ਇੱਕ ਕੌਮ ਹਨ।