ਡਾ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇਕੀ

ਡਾ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇਕੀ ਦਾ ਜਨਮ 27 ਅਗਸਤ 1925 ਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਿਹਲਮ ਦੇ ਪਿੰਡ ਮੁਰੀਦ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਆਣੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕੁਏਟਾ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਮਨੋਰੋਗ ਮਾਹਰ, ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ, ਅਤੇ 11 ਸਤੰਬਰ 2015 ਨੂੰ 90 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਘਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿੰਗ ਐਡਵਰਡ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ, ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਵੰਡ ਕਾਰਨ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕਾਲਜ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪੈਣ ਮਗਰੋਂ 1949 ਵਿੱਚ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸਾਈਕਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਐੱਮਏ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1958 ਵਿੱਚ ਬੰਗਲੌਰ ਤੋਂ ਡਿਪਲੋਮਾ ਇਨ ਸਾਈਕੌਲੋਜੀਕਲ ਮੈਡੀਸਨ ਲਿਆ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਿੱਖ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ। ਸਿੱਖਨੈੱਟ, ਸਿੱਖ ਚਿਕ ਦਾ ਇੱਕ ਲੇਖ ਛਾਪਦਿਆਂ, ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਹੋਮਲੈਂਡ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕਰਦੇ ਸਨ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 1968 ਤੋਂ 1978: ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ (ਏਮਜ਼), ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਅਤੇ ਮਨੋਰੋਗ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ।
• 1978 ਤੋਂ 1981: ਪੋਸਟਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਰਿਸਰਚ (ਪੀਜੀਆਈ), ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ। ਸਿੱਖਨੈੱਟ ਮੁਤਾਬਕ ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਪਰ-ਸਪੈਸ਼ਲਟੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰੀ ਦੇਣ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
• 1979: ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕਰੁਣਾ ਦੀ ਛੋਹ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਐਵਾਰਡ।
• 1981 ਤੋਂ 1985: ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਜਨੇਵਾ ਸੀ।
• 1993: ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਦ ਵਰਲਡਜ਼ ਰਿਲੀਜਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ।
• 2000: ਆਰਡਰ ਆਫ਼ ਦ ਖ਼ਾਲਸਾ। 2011 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਨ-ਏ-ਖ਼ਾਲਸਾ ਐਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਦਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਿਲਦਾਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਵੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਚਿੰਤਨ ਬਾਰੇ ਵਾਰਤਕ ਲਿਖੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰਦਾਸ: ਦਰਸ਼ਨ, ਰੂਪ ਤੇ ਅਭਿਆਸ, ਵਿਸ਼ਵ ਅਰਦਾਸ, ਦ ਸਪਿਰਿਚੂਅਲ ਹੈਰੀਟੇਜ ਆਫ਼ ਦ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਪਿਲਗ੍ਰਿਮੇਜ ਟੂ ਹੇਮਕੁੰਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਆਫ਼ ਐਮੀਨੈਂਸ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਉਲੀਕੇ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬੋਰਡ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਰਹੇ।

ਜਨਵਰੀ 2001 ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਯਾਦਗਾਰੀ ਐਵਾਰਡ ਲੈਂਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗਿਆਨੀ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮਕਸਦ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਮਿਆਰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਮਨੋਰੋਗ ਮਾਹਰ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਵੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਅਰਦਾਸ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰੂਹਾਨੀ ਵਿਰਾਸਤ ਬਾਰੇ ਲੇਖਕ ਵੀ ਸਨ।