1982 ਦੀਆਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਰੋਕਿਆ ਅਤੇ ਤਲਾਸ਼ੀਆਂ ਲਈਆਂ

ਕੌਣ: ਸੰਤ ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ; ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਭਜਨ ਲਾਲ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਪੁਲਿਸ; ਅਤੇ ਸਿੱਖ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਆਮ ਮੁਸਾਫ਼ਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਰੇਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ।

ਕੀ ਹੋਇਆ: ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਮੋਰਚੇ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੜਾਅ ਅਕਤੂਬਰ 1982 ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਅਕਾਲੀ ਵਲੰਟੀਅਰ ਰਿਹਾਅ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। 28 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੂਤ ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਅਕਾਲੀ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਪੈਨਲ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਗੱਲਬਾਤ ਨਾਕਾਮ ਰਹੀ, ਅਤੇ ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ 19 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਮੋਰਚਾ ਲਾਵੇਗਾ, ਜੋ ਨੌਵੀਆਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨੀ ਦਿਨ ਸੀ। 4 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਮਾਰਚਾਂ ਅਤੇ ਮੁਜ਼ਾਹਰਿਆਂ ਲਈ 19 ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ 4 ਦਸੰਬਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਿੱਲੀ ਪਹੁੰਚਣ। ਵਾਈਟ ਪੇਪਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਖੇਡਾਂ ਦੌਰਾਨ ਮੁਜ਼ਾਹਰਿਆਂ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਲਈ ਕੌਮੀ ਮੌਕੇ ਚੁਣੇ।

ਭਜਨ ਲਾਲ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅਕਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਰਿਆਣਾ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਸੜਕਾਂ ਉੱਤੇ ਬੈਰੀਕੇਡ ਲਾਏ, ਗੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਮਾਨ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ੀ ਲਈ, ਅਤੇ ਰੇਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਕਿਉਂ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ; ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਤੱਕ ਦੀ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਜੇ.ਐੱਸ. ਗਰੇਵਾਲ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਸਿੱਖ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਐੱਮਪੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਜਨਰਲ, ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਝੱਲੇ ਬਿਨਾਂ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚੋਂ ਨਹੀਂ ਲੰਘ ਸਕਿਆ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਮ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਪੱਗਾਂ ਲਹਿ ਗਈਆਂ।

• 19 ਨਵੰਬਰ: ਨੌਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਨਹਿਰੂ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ ਨਾਅਰੇ ਲਾਏ ਅਤੇ ਪਰਚੇ ਸੁੱਟੇ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਿਹਾੜ ਜੇਲ੍ਹ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਅਕਾਲੀ ਐੱਮਐੱਲਏ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬੰਗਲਾ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਚੱਲਿਆ ਮਾਰਚ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਰੋਕ ਲਿਆ।
• 3 ਦਸੰਬਰ: ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਮਨਚੰਦਾ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਨਿਰਲੇਪ ਕੌਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਦੇ ਮਾਰਚ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨੀ ਸੀ, ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਏ ਗਏ।
• 4 ਦਸੰਬਰ: 1,400 ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਖੇਡਾਂ ਦੌਰਾਨ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਭ ਲੋਕ 5 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।
• 23 ਦਸੰਬਰ: ਸਿੱਖ ਸਾਬਕਾ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਗਿਣਤੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ: ਕੁਝ ਸੈਂਕੜੇ (ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ, ਦੂਜੀ ਜਿਲਦ), ਲਗਭਗ 5,000 (ਗਰੇਵਾਲ) ਅਤੇ ਲਗਭਗ 10,000, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਧਾ ਦਰਜਨ ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ ਸਨ (ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ, ਤੀਜੀ ਜਿਲਦ)।

ਕਿੱਥੇ: ਦਿੱਲੀ (ਨਹਿਰੂ ਸਟੇਡੀਅਮ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬੰਗਲਾ ਸਾਹਿਬ), ਹਰਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਰੇਲਾਂ, ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ।

ਇਹ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਸੀ: ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਉਦੋਂ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਨਾਮਜ਼ਦ ਮੈਂਬਰ ਸਨ, ਨੇ ਇਸ ਸਲੂਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੌਮ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਲਈ ਵਿਤਕਰਾ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਵੱਖਰੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਨੂੰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਭਾਰੀ ਕੀਮਤ ਚੁਕਾਉਣੀ ਪਵੇਗੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਦੀ ਲਹਿਰ ਜ਼ੋਰ ਫੜ ਗਈ, ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਕਾਰਨ “ਭਜਨ ਲਾਲ ਦੀ ਬੇਵਕੂਫ਼ੀ ਭਰੀ ਛੋਟੀ ਸੋਚ” ਹੋਵੇਗੀ। ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਲਾਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕੀਤਾ, ਖਾੜਕੂਆਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਾਬਕਾ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ। ਗਰੇਵਾਲ ਪੱਤਰਕਾਰ ਕੁਲਦੀਪ ਨਈਅਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਕਿ ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬੇਗਾਨਗੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਵਧਦਾ ਹੀ ਗਿਆ।