ਕੁਲਦੀਪ ਨਈਅਰ

ਕੁਲਦੀਪ ਨਈਅਰ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਜ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਸੰਕਟ ਬਾਰੇ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਨੂੰ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਸਿੱਖ ਸਟ੍ਰਗਲਜ਼ ਇੱਕ ਗ਼ੈਰ-ਸਿੱਖ ਗਵਾਹ ਦੇ ਸਬੂਤ ਵਜੋਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵਰਤਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਤੇ ਉੱਘਾ ਹਿੰਦੂ ਪੱਤਰਕਾਰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਦ ਡੇਲੀ ਸਟਾਰ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 14 ਅਗਸਤ 1923 ਨੂੰ ਸਿਆਲਕੋਟ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਉਦੋਂ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫ਼ੋਰਮੈਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, 1948 ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅੰਜਾਮ ਤੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ 1952 ਵਿੱਚ ਨੌਰਥਵੈਸਟਰਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹ ਕਈ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ ਅਤੇ ਦ ਸਟੇਟਸਮੈਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, 1975 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਲਾਈ ਤਾਂ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ, ਅਤੇ 1997 ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਸਭਾ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ 23 ਅਗਸਤ 2018 ਨੂੰ 95 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਬਾਰੇ ਕੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤਾ

• ਸਤੰਬਰ 1981: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਬਿਆਨ ਹਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਭਜਨ ਲਾਲ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਅਤੇ ਭਜਨ ਲਾਲ ਨੇ ਚੰਦੋ ਕਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਕਲ ਜਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ।
• 5 ਅਪ੍ਰੈਲ 1982: ਉਸ ਦਿਨ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਟੁੱਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਨਈਅਰ ਨੂੰ ਇਹ ਲਿਖਦਿਆਂ ਹਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦੂਰੀ ਵਧਣ ਲੱਗੀ, ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਧਿਰਾਂ ਕਦਮ-ਦਰ-ਕਦਮ ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਫਿਸਲ ਗਈਆਂ ਜੋ ਤਬਾਹੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਸਨ।
• 1983: ਆਪਣੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਸ਼ 8 ਜੁਲਾਈ 2012 ਨੂੰ ਦ ਸੰਡੇ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਵਿੱਚ ਛਪੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 15 ਅਕਤੂਬਰ 1983 ਨੂੰ ਅਕਾਲੀ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਤ ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਨਾਲ ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਚੋਲਗੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਬਿਆਨ ਉਸ ਡਰਾਫ਼ਟ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਖਰਾ ਸੀ ਜੋ ਅਕਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਸ ਲਈ ਕੌਣ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ।
• ਜੁਲਾਈ 1984: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ, ਸਰਕਾਰ ਦੇ 10 ਜੁਲਾਈ 1984 ਦੇ ਵਾਈਟ ਪੇਪਰ ਦੇ ਉਲਟ, ਇਹ ਲਿਖਦਿਆਂ ਹਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਜਬ ਬੰਦੇ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਜੋ ਵਾਜਬ ਮੰਗਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਿੰਨ ਮੌਕਿਆਂ ਉੱਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਮੇਜ਼ ਉੱਤੇ ਸਮਝੌਤਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਪਰ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਲੀਤਾ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਨਈਅਰ ਦੀ ਰਾਇ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਇਸ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
• 31 ਮਾਰਚ 1985: ਸੰਤ ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਰਸਾਲੇ ਸੰਡੇ ਵਿੱਚ ਛਪੀ, ਅਤੇ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀ ਤੀਜੀ ਜਿਲਦ ਦੇ ਅੰਤਿਕਾ ਵਜੋਂ ਇਸ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਛਾਪਦੇ ਹਨ।

ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਟ੍ਰੈਜਡੀ ਆਫ਼ ਪੰਜਾਬ ਲਿਖੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਨੋਟਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਈਅਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਸੰਪਾਦਕ, ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੇ ਜੇਲ੍ਹ ਗਏ ਆਲੋਚਕ, ਅਟਾਰੀ-ਵਾਹਗਾ ਸਰਹੱਦ ਉੱਤੇ ਮੋਮਬੱਤੀਆਂ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਿੰਦ-ਪਾਕਿ ਅਮਨ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਕਾਰਕੁਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਕਾਮ ਗੱਲਬਾਤ ਬਾਰੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।