ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ

ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਇੱਕ ਅਕਾਲੀ ਵਿਧਾਇਕ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਠੇਕੇਦਾਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਵੰਬਰ 1967 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਅਕਾਲੀ-ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਵਜ਼ਾਰਤ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣ ਗਏ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਜਗਰਾਓਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1937 ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਠੇਕੇਦਾਰ ਵਜੋਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ; ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਚੁਹਰ ਚੱਕ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 1 ਮਾਰਚ 1961 ਅਤੇ 7 ਅਗਸਤ 1965: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਛਾਪੇ ਰਿਕਾਰਡ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨਾਲ ਦੂਜੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨ, ਅਤੇ ਲਾਲ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਵੀ।
• 20 ਨਵੰਬਰ 1961: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਉਮਰਾਨੰਗਲ ਦੇ ਨੋਟਿਸ ਵਰਗਾ ਨੋਟਿਸ ਭੇਜਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਠੇਕੇਦਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ 1962 ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ 4 ਜੁਲਾਈ 1962 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਮਰਾਨੰਗਲ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ (ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੱਢਿਆ ਜਾਣਾ 8 ਜੁਲਾਈ ਦੱਸਦੇ ਹਨ)।
• 8 ਮਾਰਚ 1967: ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਜ਼ਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮਾਲ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ। ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ, ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ, ਉਹ ਵੱਖਰਾ ਗਰੁੱਪ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਗਿਆਨੀ ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਹੁਡਿਆਰਾ ਨਾਲ ਜਾ ਰਲੇ।
• 22 ਤੋਂ 25 ਨਵੰਬਰ 1967: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਕੁਰਸੀ ਦੇ ਚਾਹਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ 22 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਮਾਇਤੀਆਂ ਸਮੇਤ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਫ਼ਰੰਟ ਤੋਂ ਦਲ-ਬਦਲੀ ਕਰ ਗਏ, ਅਤੇ 17 ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਬਣਾਈ, ਜਿਸ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਫਿਰ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿਧਾਇਕ ਦਲ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 25 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ (ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਮੁਤਾਬਕ 27 ਨਵੰਬਰ), ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਂਦਿਆਂ।
• ਦਸੰਬਰ 1967: ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਐਕਟ ਪਾਸ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੈਂਬਲੀ ਨੇ ਬਿੱਲ 19 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗਵਰਨਰ ਨੇ 29 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗਿੱਲ ਨੇ ਫ਼ਖ਼ਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲਈ ਉਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ ਸਨ।
• ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਤ ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਹੋਰ ਅਹੁਦੇਦਾਰਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਫ਼ੰਡਾਂ ਦੇ ਗ਼ਬਨ ਦਾ ਕੇਸ ਦਰਜ ਕਰਵਾਇਆ। ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗਿੱਲ ਕਦੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਵਾਇਆ।
• 23 ਅਗਸਤ 1968: ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਹਮਾਇਤ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਜ਼ਾਰਤ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ (ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ 20 ਅਗਸਤ)। ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗਿੱਲ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੌਰਾਨ ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਨੇ ਸੰਤ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਸਿਆਸੀ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰੀ ਮੰਗਣ ਵੱਲ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ।
• 1969: ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਨਵੀਂ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਗਿੱਲ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਏ, ਅਤੇ ਅਚਾਨਕ ਹੋਈ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਿੱਲ ਨੇ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਚੋਣ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 26 ਅਪ੍ਰੈਲ 1969 ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਨਾਲ ਹੋਈ; ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨੋਟ ਵਿੱਚ 16 ਅਪ੍ਰੈਲ ਹੈ।

ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੋੜਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਸਨ। ਗਿੱਲ ਨੂੰ ਉਸ ਅਕਾਲੀ ਦਲ-ਬਦਲੂ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਨਵੰਬਰ 1967 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਅਕਾਲੀ-ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਵਜ਼ਾਰਤ ਦਾ ਅੰਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਐਕਟ ਪਾਸ ਕੀਤਾ।