ਗਿਆਨੀ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ

ਗਿਆਨੀ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 1962 ਤੱਕ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਹੈੱਡ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਨ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਮਾਸਟਰ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣੇ। ਵਰਲਡ ਸਿੱਖ ਨਿਊਜ਼ ਵਿੱਚ 24 ਮਾਰਚ 1995 ਨੂੰ ਛਪੀ ਅਮੋਲਕ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਅਗਸਤ 1910 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ 13 ਮਾਰਚ 1995 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ। ਇਸ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ 1947 ਤੋਂ 1962 ਤੱਕ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਹੈੱਡ ਗ੍ਰੰਥੀ ਰਹੇ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 3 ਤੋਂ 4 ਜੁਲਾਈ 1955: ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਮੁਤਾਬਕ ਪੁਲਿਸ ਰਾਤ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਸਾਢੇ ਬਾਰਾਂ ਵਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਗਈ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਵਾਰੰਟ ਕਿੱਥੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਅਫ਼ਸਰ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਵਾਰੰਟ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਮੁਤਾਬਕ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਉਸ ਰਾਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਥੇਦਾਰ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਹੋਰ ਅਹੁਦੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦੂਜੇ ਹੈੱਡ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਨ, ਮੁਗ਼ਲ ਰਾਜ ਵੇਲੇ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ।
• ਨਵੰਬਰ 1961: ਇਹ ਪਰਖਣ ਲਈ ਕਿ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਚਨ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਗਿਆਨੀ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ, ਗਿਆਨੀ ਚੇਤ ਸਿੰਘ, ਗਿਆਨੀ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ “ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ ਦੇ ਹੈੱਡ ਪ੍ਰੀਸਟ)” ਦਾ ਨਾਂ ਗਿਣਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਗਿਆਨੀ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਹੈੱਡ ਗ੍ਰੰਥੀ, ਦਾ ਨਾਂ ਜਥੇਦਾਰ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ, ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਸ਼ਰਮ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਚੇਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਨਾਂ ਵੱਖਰੇ ਹਨ। 29 ਨਵੰਬਰ 1961 ਨੂੰ ਪੰਜਾਂ ਨੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਚਨ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾਇਆ, ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਤਨਖ਼ਾਹ ਲਾਈ।
• 1962: ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਮੁਤਾਬਕ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਦੋ ਧੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੈੱਡ ਗ੍ਰੰਥੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਮੁਤਾਬਕ ਗਿਆਨੀ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਜਥੇਦਾਰ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਮਾਸਟਰ) ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ; ਕਿਤਾਬ ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਤਰੀਕ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ।
• 1965: ਜੇ.ਐੱਸ. ਗਰੇਵਾਲ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਈ 1965 ਵਿੱਚ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਅਕਾਲੀ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਗਿਆਨੀ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ “ਜਸਟਿਸ” ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਮਤੇ ਦੀ ਤਾਈਦ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਕੋਲ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਪਣਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਆਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਰਜੇ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਤੋਂ ਸਿਵਾ ਕੋਈ ਚਾਰਾ ਨਹੀਂ ਬਚਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਰੇਵਾਲ ਮੁਤਾਬਕ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਪ੍ਰੈੱਸ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੀ ਮੰਗ ਵਜੋਂ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਇਸੇ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੀ ਨਲਵਾ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ, ਨੂੰ 4 ਜੁਲਾਈ 1965 ਦੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਆਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਿਆਸੀ ਦਰਜੇ ਦਾ ਮਤਾ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਤਾਈਦ ਕੀਤੀ। ਤਰੀਕ ਬਾਰੇ ਦੋਵੇਂ ਸਰੋਤ ਵੱਖਰੇ ਹਨ।
• ਮਾਰਚ 1970: ਗਰੇਵਾਲ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗਿਆਨੀ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣਵਾ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ 27 ਮਾਰਚ 1970 ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ। ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ 1978 ਤੱਕ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਰਹੇ।

ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੀ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ 16 ਸਤੰਬਰ 1993 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1955 ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਰਾਤ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੌਰਾਨ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹੈੱਡ ਗ੍ਰੰਥੀ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ 1961 ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂ ਅਕਾਲੀ ਆਗੂਆਂ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ।