1969 ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ
1969 Punjab Assembly election
ਫ਼ਰਵਰੀ 1969 ਦੀਆਂ ਮੱਧਕਾਲੀ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਇੱਕ ਹੋਏ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ 104 ਵਿੱਚੋਂ 43 ਸੀਟਾਂ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ 38 ਜਿੱਤੀਆਂ, ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅਕਾਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪਾਰਟੀ ਬਣੇ।
ਕੌਣ: ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ, ਮੁੜ ਇੱਕ ਹੋਇਆ, ਜਨ ਸੰਘ ਅਤੇ ਸਵਤੰਤਰ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਭਾਈਵਾਲ ਬਣਾ ਕੇ; ਕਾਂਗਰਸ; ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀਆਂ; ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੋਟਰ, ਜਿੱਥੇ ਅਗਸਤ 1968 ਵਿੱਚ ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਦੀ ਵਜ਼ਾਰਤ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਜ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਕੀ ਹੋਇਆ: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਮੁਤਾਬਕ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 104 ਸੀਟਾਂ ਲਈ ਮੱਧਕਾਲੀ ਚੋਣ 9 ਫ਼ਰਵਰੀ 1969 ਲਈ ਐਲਾਨੀ ਗਈ ਸੀ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਵੋਟਿੰਗ 72.27 ਫ਼ੀਸਦੀ ਰਹੀ। ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ 43 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ, ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ 38, ਜਨ ਸੰਘ ਨੇ 8, ਸੀਪੀਆਈ ਨੇ 4, ਸੀਪੀਆਈ (ਐੱਮ) ਨੇ 2, ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਨੇ 2, ਪੰਜਾਬ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ, ਪ੍ਰਜਾ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਸਵਤੰਤਰ ਪਾਰਟੀ ਨੇ 1-1, ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੇ 4। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਸਾਰਣੀ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ, ਜੋ 103 ਸੀਟਾਂ 'ਤੇ ਲੜੀ ਜਦਕਿ ਅਕਾਲੀ 65 'ਤੇ ਲੜੇ, 39.18 ਫ਼ੀਸਦੀ ਵੋਟਾਂ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੂੰ 29.36 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਗਰੇਵਾਲ ਅਕਾਲੀਆਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ 29.5 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
ਅਕਤੂਬਰ 1968 ਦੇ ਮੇਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਕਾਲੀ ਇੱਕ ਪਾਰਟੀ ਵਜੋਂ ਲੜੇ। ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਾਥੀ ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਦੇ ਧੜੇ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਾਈਵਾਲ ਵਜੋਂ ਲੜਨ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਸੰਤ ਜੀ ਨੇ ਜਨ ਸੰਘ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ, ਇਹ ਐਲਾਨ ਕਰਕੇ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ ਮਿਲ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਹੱਦਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੋਈ ਤਬਦੀਲੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਹਿੰਦੀ ਨੂੰ ਸੰਪਰਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਕਾਲੀਆਂ ਨੇ ਸਵਤੰਤਰ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਜਨ ਸੰਘ ਨਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਸੀਪੀਆਈ (ਐੱਮ) ਨਾਲ ਕੁਝ ਸੀਟਾਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਸਹਿਮਤੀ ਬਣਾਈ। ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੋੜਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਾਂਗਰਸ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਸੀ: ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ, ਇਸ ਦੀ ਸੂਬਾ ਇਕਾਈ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਨੇ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਰਾੜੇਵਾਲਾ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਉੱਤੇ ਪਕੜ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਰਾੜੇਵਾਲਾ ਪਾਰਟੀ ਛੱਡ ਕੇ ਮੁੜ ਅਕਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਜਾ ਰਲੇ। ਜਨ ਸੰਘ ਦੇ ਆਗੂ ਡਾ. ਬਲਦੇਵ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਆਪਣੀ ਸੀਟ ਹਾਰ ਗਏ।
ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਮੁੜ ਅਕਾਲੀ ਧੜੇ ਦੇ ਆਗੂ ਚੁਣੇ ਗਏ, ਅਤੇ 17 ਫ਼ਰਵਰੀ 1969 ਨੂੰ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਅਕਾਲੀ-ਜਨ ਸੰਘ ਗੱਠਜੋੜ ਸਰਕਾਰ ਕਾਇਮ ਹੋਈ। ਉਸ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਹੈ।
ਕਿੱਥੇ: ਪੰਜਾਬ, ਸਾਰੇ 104 ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ।
ਇਹ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਸੀ: ਨਵੇਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਹ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਤੀਜਾ ਸੀ। 1967 ਵਿੱਚ ਸੰਤ ਅਕਾਲੀ ਦਲ 24 ਸੀਟਾਂ ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਹੁਣ, ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, ਅਕਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਿਧਾਨ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਇਕੱਲੀ ਪਾਰਟੀ ਬਣ ਕੇ ਉੱਭਰੇ, ਅਤੇ ਗਰੇਵਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਂਗਰਸ ਤੋਂ ਪੰਜ ਸੀਟਾਂ ਅੱਗੇ ਗਿਣਦੇ ਹਨ। ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੋਣਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜਿੱਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਅਕਾਲੀ ਮੇਲ, ਜਨ ਸੰਘ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਦੀ ਹਮਾਇਤ, ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਪਈ ਫੁੱਟ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗੱਠਜੋੜ ਚੱਲ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ: ਇਹ ਮਾਰਚ 1970 ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
ਤੰਦਾਂ ’ਤੇ ਵਾਪਸਟਾਈਮਲਾਈਨ ’ਤੇ ਪੜ੍ਹੋਇਸਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਵੇਖੋ
ਸਰੋਤ
- 1969 Punjab Legislative Assembly election (results table citing the Election Commission's report, which could not be opened; used for turnout and the seat and vote table), Wikipedia. en.wikipedia.org
- History of Sikh Struggles, vol. II (Gurmit Singh), pp. 12-13, Atlantic Publishers & Distributors, 1991. archive.org
- The Sikhs of the Punjab (J. S. Grewal), pp. 206-207, Cambridge University Press, 1998. archive.org
- A History of the Sikhs, vol. 2, 1839-2004 (Khushwant Singh), pp. 307-308, Oxford University Press, 2004. archive.org
- 3 Akalis, 2 J.S. Men in Gurnam Singh's team (Chandigarh, 16 February 1969 archive report), The Tribune. tribuneindia.com