ਸੰਤ ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ

ਸੰਤ ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ 1962 ਤੋਂ 1972 ਤੱਕ ਦਸ ਸਾਲ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ (ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ) ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ ਅਤੇ ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਾਥੀ ਸਨ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਧਾਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ 2 ਅਕਤੂਬਰ 1962 ਤੋਂ 30 ਨਵੰਬਰ 1972 ਤੱਕ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ ਅਕਤੂਬਰ 1962 ਵਿੱਚ ਚੁਣੇ ਗਏ ਅਤੇ 29 ਨਵੰਬਰ 1972 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚਲਾਣੇ ਤੱਕ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਉੱਤੇ ਰਹੇ। ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਸਿੱਖ ਸਟ੍ਰਗਲਜ਼ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ 23 ਨਵੰਬਰ 1972 ਨੂੰ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਤਾਰੀਖ਼ ਬਾਰੇ ਸਰੋਤ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੋਈ ਤੀਜਾ ਸਰੋਤ ਨਹੀਂ ਲੱਭਿਆ।

ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1907 ਵਿੱਚ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮੁੱਲਾਂਪੁਰ ਵਿਖੇ ਕਿਸਾਨ ਜੋੜੇ ਤਰਲੋਕ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਸਿਪਾਹੀ ਵਜੋਂ ਨੌਕਰੀ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੁਨਿਆਵੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਛੱਡਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾ ਲਿਆ, 1933 ਵਿੱਚ ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਿਲੇ, ਅਤੇ 1940 ਤੋਂ ਗੰਗਾਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸਕੂਲ ਖੋਲ੍ਹਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੱਕੇ ਸਾਥੀ ਰਹੇ। 1949 ਵਿੱਚ ਉਹ ਗੰਗਾਨਗਰ ਤੋਂ 20 ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਜਥਾ ਲੈ ਕੇ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਪੈਪਸੂ ਵਜ਼ਾਰਤ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋ ਰਹੇ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਉਹ 1953 ਅਤੇ 1960 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਜੇਲ੍ਹ ਗਏ, ਅਤੇ 1958 ਤੋਂ 1960 ਤੱਕ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 1962: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਮੁਤਾਬਕ 2 ਸਤੰਬਰ 1962 ਲਈ ਸੱਦੇ ਗਏ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਜਨਰਲ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਚੱਕ ਸ਼ੇਰੇਵਾਲਾ ਵਿਰੁੱਧ ਬੇਭਰੋਸਗੀ ਦਾ ਮਤਾ 76 ਵੋਟਾਂ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 72 ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਪੈਣ ਨਾਲ ਪਾਸ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਸੰਤ ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਲਈ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਸੂਚੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ 2 ਅਕਤੂਬਰ 1962 ਤੋਂ ਦੱਸਦੀ ਹੈ।
• 10 ਸਤੰਬਰ 1964: ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਾਮਰਾਜ ਨਾਡਾਰ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦੌਰੇ ਮੌਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਮੈਮੋਰੈਂਡਮ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੇ ਸੂਬੇ ਦੀ ਮੰਗ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਰੱਖੀ ਗਈ।
• 7 ਅਗਸਤ 1965: ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੱਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੂੰ ਬੇਅਦਬੀ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਜੋ ਸੂਚੀ ਸੌਂਪੀ, ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਾਠ ਮੁਤਾਬਕ ਉਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਜਮਾਲਪੁਰ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਕੇ ਗੰਦੇ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਕੇਸ ਦਬਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਸੰਤ ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ ਮੌਕੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਵਾਈ।
• ਦਸੰਬਰ 1966: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਸਾਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਤ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਕੇ ਸਾੜ ਲੈਣ ਦੇ ਐਲਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਮਰ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਇਹ ਯੋਜਨਾ ਉਦੋਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜਦੋਂ ਸੰਤ ਜੀ ਵਰਤ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮੰਨ ਗਏ।
• ਨਵੰਬਰ 1967: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਮੁਤਾਬਕ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਪਹਿਲੇ ਕਦਮ ਵਜੋਂ ਸੰਤ ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਅਹੁਦੇਦਾਰਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਫ਼ੰਡਾਂ ਦੇ ਗਬਨ ਦਾ ਕੇਸ ਦਰਜ ਕਰਵਾਇਆ। ਜੋ ਸਰੋਤ ਵੇਖੇ ਗਏ, ਉਹ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੇ ਕਿ ਇਹ ਕੇਸ ਕਿਵੇਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ।
• ਅਕਤੂਬਰ 1969: ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਫੇਰੂਮਾਨ ਦੇ ਸਸਕਾਰ ਮੌਕੇ ਭੀੜ ਨੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਸੰਤ ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੁਡਵਾ ਨਾ ਲਿਆ (ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ)।

ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ 30 ਅਕਤੂਬਰ 1972 ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਦਾ ਚਲਾਣਾ ਹੋਇਆ, ਸੰਤ ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਰਸ ਬਣਨ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਸੂਚੀ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਤੁੜ ਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੀ ਕੁਰਸੀ ਸੰਭਾਲੀ।