1967 ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ
1967 Punjab Assembly election
ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੇ ਸੂਬੇ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ 104 ਵਿੱਚੋਂ 48 ਸੀਟਾਂ, ਸੰਤ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੂੰ 24 ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੂੰ 2 ਮਿਲੀਆਂ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਰਟੀ ਕੋਲ ਬਹੁਮਤ ਨਾ ਰਿਹਾ।
ਕੌਣ: ਨਵੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੋਟਰ ਅਤੇ ਉਹ ਪਾਰਟੀਆਂ ਜੋ ਇਸ ਦੀਆਂ 104 ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਸੀਟਾਂ ਲਈ ਲੜੀਆਂ: ਕਾਂਗਰਸ, ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅਕਾਲੀ ਦਲ, ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅਕਾਲੀ ਦਲ, ਜਨ ਸੰਘ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀਆਂ। ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ ਆਪਣੀ ਸੀਟ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸਤਿਆਪਾਲ ਡਾਂਗ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਏ।
ਕੀ ਹੋਇਆ: ਇਹ 1 ਨਵੰਬਰ 1966 ਨੂੰ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਏ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੇ ਸੂਬੇ ਦੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਸੀ, ਜੋ ਫ਼ਰਵਰੀ 1967 ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ 63,11,063 ਵੋਟਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 71.18 ਫ਼ੀਸਦੀ ਨੇ ਵੋਟ ਪਾਈ। ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਲਗਭਗ 37.5 ਫ਼ੀਸਦੀ ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ 48 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ। ਸੰਤ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਲਗਭਗ 20.5 ਫ਼ੀਸਦੀ ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ 24 ਸੀਟਾਂ, ਜਨ ਸੰਘ ਨੇ 9, ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਨੇ 5, ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ) ਨੇ 3, ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ ਨੇ 3, ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਲਗਭਗ 4.5 ਫ਼ੀਸਦੀ ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ 2, ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਨੇ 1 ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੇ 9 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ।
ਦੋਵੇਂ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਲੜੇ। ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਨਵੇਂ ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਰਗਾ ਖ਼ਾਸ ਦਰਜਾ ਮੰਗਿਆ, ਅਤੇ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਅਰੇ "ਸਿੱਖਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ" ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਗਰੇਵਾਲ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਿੱਖ ਹੋਮਲੈਂਡ ਦਾ ਇਹ ਖ਼ਿਆਲ ਆਮ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਸੰਤ ਜੀ ਦਾ ਧੜਾ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਂਗਰਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸੀਪੀਆਈ, ਨਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਕਰਕੇ ਲੜਿਆ। ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਿੱਖ ਕਿਸਾਨੀ ਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸੇ ਨੂੰ ਵੋਟ ਪਾਈ, ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖ ਕਿਸਾਨ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਜਥੇਬੰਦੀ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ। ਗਰੇਵਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਿੱਖ ਕਿਸਾਨੀ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਨੇ ਫਿਰ ਵੀ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਵੋਟ ਪਾਈ। ਜਨ ਸੰਘ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਨੇ ਨੌਂ ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ।
ਕਿਸੇ ਪਾਰਟੀ ਕੋਲ ਬਹੁਮਤ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ 1947 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕਾਂਗਰਸ ਬਹੁਮਤ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਨਾਕਾਮ ਰਹੀ। 4 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਸੱਤ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਂਗਰਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਫ਼ਰੰਟ ਨਾਂ ਦਾ ਗੱਠਜੋੜ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਜਸਟਿਸ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਗੂ ਚੁਣਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 8 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣੀ ਵਜ਼ਾਰਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਹੈ।
ਕਿੱਥੇ: ਪੰਜਾਬ, ਇਸ ਦੇ ਸਾਰੇ 104 ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ।
ਇਹ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਸੀ: ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੋਣਾਂ ਨੇ ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰ ਉੱਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਪਕੜ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਂਗਰਸੀ ਵਜ਼ਾਰਤ ਬਣਾਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਵਿਖਾਇਆ ਕਿ ਸਿੱਖ ਵੋਟ ਤਿੰਨ ਪਾਸੇ ਵੰਡੀ ਗਈ ਸੀ: ਸੰਤ ਜੀ ਦੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ, ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ। ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੰਤ ਜੀ ਹੇਠਲੇ ਵੱਡੇ ਅਕਾਲੀ ਧੜੇ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਇਹੀ ਬਾਕੀ ਹੈ ਕਿ ਹੱਦਾਂ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਮੁੜ ਖਿੱਚੀਆਂ ਜਾਣ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਜਦਕਿ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਹੇਠਲਾ ਛੋਟਾ ਧੜਾ ਅਜਿਹਾ ਸੂਬਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਣ। ਮਾਸਟਰ ਵਾਲੇ ਧੜੇ ਨੇ ਦੋ ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ, ਸੰਤ ਜੀ ਦੇ ਧੜੇ ਨੇ 24। ਅਗਲੀ ਚੋਣ, ਮੱਧਕਾਲੀ ਚੋਣ, ਫ਼ਰਵਰੀ 1969 ਵਿੱਚ ਹੋਈ।
ਤੰਦਾਂ ’ਤੇ ਵਾਪਸਟਾਈਮਲਾਈਨ ’ਤੇ ਪੜ੍ਹੋਇਸਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਵੇਖੋ
ਸਰੋਤ
- 1967 Punjab Legislative Assembly election (results table citing the Election Commission's statistical report, which could not be opened; used for turnout and the seat table), Wikipedia. en.wikipedia.org
- The Sikhs of the Punjab (J. S. Grewal), pp. 205-207, Cambridge University Press, 1998. archive.org
- History of Sikh Struggles, vol. II (Gurmit Singh), pp. 10-11, Atlantic Publishers & Distributors, 1991. archive.org
- A History of the Sikhs, vol. 2, 1839-2004 (Khushwant Singh), pp. 305-307, Oxford University Press, 2004. archive.org