ਹਿੰਦੂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਮਿਤੀ

ਹਿੰਦੂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਮਿਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਸਤਿਆਂ ਦਾ ਨਾਂ ਸੀ ਜੋ ਹਿੰਦੂਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ੱਕ ਵਧਣ ਨਾਲ 1980ਵਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਨੌਜਵਾਨ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੇ ਬਣਾਏ। ਸਿੱਖ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਰਤਾਂਤ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਜਿਲਦਾਂ ਇੱਥੇ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਹਨ, ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੋਵਾਂ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਮੁਤਾਬਕ ਸਿੱਖਾਂ ਕੋਲ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਿੱਖ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਸਤੇ ਬਣਾਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ “ਡਾਂਗਾਂ ਚੁੱਕਣ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਾਹਲੇ” ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਸਰੋਤ ਮਿਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਿਤੀ ਦਾ ਆਪਣਾ ਕੋਈ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 26 ਅਪ੍ਰੈਲ 1983: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਮੁਤਾਬਕ ਸਮਿਤੀ ਨੇ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਲੂਸ ਕੱਢਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਲੋਕ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਲਹਿਰਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਤਣਾਅ ਬਹੁਤ ਵਧਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
• 2 ਅਤੇ 3 ਮਈ 1983: ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਰਕੂ ਝੜਪਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ। ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਉਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਨੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸੁਣਾ ਰਹੇ ਲਾਊਡਸਪੀਕਰਾਂ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਫਿਰ ਸਿੱਖ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਭੀੜਾਂ ਨੇ ਲਗਭਗ ਦੋ ਦਰਜਨ ਦੁਕਾਨਾਂ ਲੁੱਟੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾੜੀਆਂ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਮਿਤੀ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਭੀੜਾਂ ਨੂੰ ਜਥੇਬੰਦ ਕੀਤਾ। ਕਰਫ਼ਿਊ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
• 3 ਮਈ 1983: ਸਮਿਤੀ ਨੇ ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੜਤਾਲ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਮੁਤਾਬਕ ਉਸ ਦਿਨ ਨਵੀਂ ਹਿੰਸਾ ਭੜਕ ਪਈ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਭੀੜਾਂ ਨੂੰ ਖਿੰਡਾਉਣ ਲਈ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾਈਆਂ।
• 14 ਫ਼ਰਵਰੀ 1984: ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਨੇ 28 ਫ਼ਰਵਰੀ ਨੂੰ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਕਿ 14 ਫ਼ਰਵਰੀ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਦਾ ਸੱਦਾ ਹਿੰਦੂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਮਿਤੀ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ “ਕੁਝ ਹੋਰ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੀ ਹਮਾਇਤ” ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਿਆਨ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਝੜਪਾਂ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਭੀੜ ਵੱਲੋਂ ਭੰਨਤੋੜ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਿਨ ਦੀਆਂ ਝੜਪਾਂ ਵਿੱਚ 11 ਜਾਨਾਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ 76 ਲੋਕ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 18 ਪੁਲਿਸ ਵਾਲੇ ਸਨ।
• 17 ਅਪ੍ਰੈਲ 1984: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਸਮਿਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਇੰਦਰਪਾਲ ਗੁਪਤਾ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬਾਡੀਗਾਰਡਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ “ਸਿੱਖ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦਾਂ” ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਜੋੜਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੋਵਾਂ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਗਰੁੱਪਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਵਧ ਰਹੀ ਸੀ।

ਅੱਜ ਦੀ ਸਥਿਤੀ: ਜੋ ਸਰੋਤ ਮਿਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਪ੍ਰੈਲ 1984 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਮਿਤੀ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਮਹੀਨੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਕਸਬੇ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਸੇ ਆਗੂ ਦਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ।