ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਸਰਹਿੰਦ ਫ਼ਤਿਹ ਕਰਦੇ ਹਨ

ਕੌਣ: ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਲੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਿੱਖ, ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਫ਼ੌਜਦਾਰ ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ।

ਕੀ ਹੋਇਆ: ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਦਾ ਨਾਂ ਲਛਮਣ ਦੇਵ ਸੀ, ਨਾਂਦੇੜ ਨੇੜੇ ਗੋਦਾਵਰੀ ਕੰਢੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਾਲੇ ਸਾਧੂ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ 3 ਸਤੰਬਰ 1708 ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਪ੍ਰਣ ਕਰਾਏ ਅਤੇ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਗਾਰਾ, ਨਿਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਪੰਜ ਤੀਰ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਪੰਜ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਭੇਜਿਆ: ਬਿਨੋਦ ਸਿੰਘ, ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ, ਬਾਜ ਸਿੰਘ, ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਮ ਸਿੰਘ। 26 ਨਵੰਬਰ 1709 ਨੂੰ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਮਾਣੇ ਉੱਤੇ ਹੱਲਾ ਬੋਲਿਆ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਲਾਲ-ਉਦ-ਦੀਨ ਦਾ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦੋ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪ ਅੱਗੇ ਆਏ ਜਲਾਦਾਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘੁੜਾਮ, ਠਸਕਾ, ਸ਼ਾਹਬਾਦ ਅਤੇ ਮੁਸਤਫ਼ਾਬਾਦ ਦੀ ਵਾਰੀ ਆਈ। 12 ਮਈ 1710 ਨੂੰ ਚੱਪੜਚਿੜੀ ਵਿੱਚ ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਪੈਰ ਉੱਖੜ ਗਏ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਐਂਟਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ਮਲੇਰਕੋਟਲੇ ਦਾ ਸ਼ੇਰ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ ਵੀ ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ 1705 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਸੀ ਪਰ ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਲੜਿਆ; ਚੱਪੜਚਿੜੀ ਬਾਰੇ ਇਸ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਐਂਟਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਮਾਰਿਆ ਜਾਣਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਦੋ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖ ਸਰਹਿੰਦ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ। ਸ਼ਹਿਰ ਲੁੱਟ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਜ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗਵਰਨਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।

ਕਿੱਥੇ: ਚੱਪੜਚਿੜੀ, ਖਰੜ-ਬਨੂੜ ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਜੁੜਵੇਂ ਪਿੰਡ, ਅਤੇ ਸਰਹਿੰਦ।

ਇਹ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਸੀ: ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਜਮਨਾ ਅਤੇ ਸਤਲੁਜ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਮੁਲਕ ਦੇ ਮਾਲਕ ਬਣ ਗਏ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਮਦਨ ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਐਂਟਰੀ 36 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਸਾਲਾਨਾ ਆਂਕਦੀ ਹੈ; ਮਿਸਲਾਂ ਬਾਰੇ ਇਸ ਦੀ ਐਂਟਰੀ ਸਰਹਿੰਦ ਸੂਬੇ ਦੀ ਆਮਦਨ 52 ਲੱਖ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰਹਿੰਦ ਦੀ ਫ਼ਤਿਹ ਤੋਂ ਨਵਾਂ ਕੈਲੰਡਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੁਖ਼ਲਿਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਲੋਹਗੜ੍ਹ ਬਣਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਮੁੱਖ ਟਿਕਾਣਾ ਬਣਾਇਆ, ਜਿੱਥੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਮੋਹਰ ਅਤੇ ਸਿੱਕੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ਮੀਂਦਾਰੀ ਪ੍ਰਥਾ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵਾਹੀਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਮਾਲਕੀ ਹੱਕ ਦਿੱਤੇ। ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਟਿਕ ਨਾ ਸਕਿਆ: ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਦਸੰਬਰ 1715 ਵਿੱਚ ਗੁਰਦਾਸ ਨੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫੜੇ ਗਏ ਅਤੇ 9 ਜੂਨ 1716 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਕੁਤਬ ਮੀਨਾਰ ਨੇੜੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਾਲ ਆਪੋ-ਆਪਣੀਆਂ ਐਂਟਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੈ।