ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ

ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਵਸਿਆ ਕਸਬਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਮੁਤਾਬਕ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਨਵੰਬਰ 1685 ਵਿੱਚ ਨਾਹਨ ਦੇ ਰਾਜਾ ਮੇਦਨੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਵਸਾਇਆ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 1685 ਤੋਂ 1688: ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਇੱਥੇ ਰਹੇ, ਜੋ ਭਰਵੀਂ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਅਤੇ ਜੰਗਜੂ ਸੁਰ ਵਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ਰਚੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਰਹਿੰਦੇ 52 ਕਵੀਆਂ ਅਤੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੇ। ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ, ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਸਿੱਖ ਸਟ੍ਰਗਲਜ਼ ਵਿੱਚ, ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਛੇ ਸਾਲ ਰਹੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮੁਗ਼ਲ ਹਾਕਮਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਹੋਕਾ ਦਿੱਤਾ (ਸਫ਼ੇ 155 ਤੋਂ 156)।
• ਭੰਗਾਣੀ ਦੀ ਜੰਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਥੇ ਠਹਿਰਨ ਦੌਰਾਨ ਲੜੀ ਗਈ। ਦਸਤਾਰ ਅਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਜੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰੋਪਾਓ ਬਖ਼ਸ਼ੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਬਦਲੇ ਸਢੌਰਾ ਦੇ ਪੀਰ ਬੁੱਧੂ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਬਖ਼ਸ਼ੀਆਂ ਗਈਆਂ।
• ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਪਾਉਂਟਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।
• 1688: ਅਨੰਦਪੁਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹਾਬੰਦ ਅਸਥਾਨ ਭਾਈ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤਾ।
• 1823: ਬਾਬਾ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਸੰਧਾਰੀਵਾਲੀਆ ਦੇ ਫ਼ੰਡਾਂ ਨਾਲ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਮੁੜ ਉਸਾਰੀ ਕਰਵਾਈ। ਲਗਭਗ 120 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਸਮੇਤ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ ਮਹੰਤਾਂ ਕੋਲ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਜਾਇਦਾਦ ਸਮਝਦੇ ਸਨ।
• 22 ਮਈ 1964: ਸਿਵਲ ਕੋਰਟ ਦੇ ਹੁਕਮ ਹੇਠ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਤੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਲੈਣ ਵੇਲੇ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਉੱਤੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾਈ। ਇਸ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵੱਖਰਾ ਪੰਨਾ ਹੈ।
• 1970: ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਲੰਮੇ ਝਗੜੇ ਮਗਰੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਗਿਆਰਾਂ ਮੈਂਬਰੀ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਸ ਉਮਰ ਭਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਹੁਦੇ ਕਰਕੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਹੈ।

ਅੱਜ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਤਿੰਨ ਏਕੜ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਅਹਾਤੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਹਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਰਗਾਕਾਰ ਗੁੰਬਦ ਵਾਲਾ ਕਮਰਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤਨ ਸ਼ਸਤਰ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਨ। ਹੋਰ ਅਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਲਬ ਅਸਥਾਨ, ਜਿੱਥੇ ਮਿਹਨਤਾਨਾ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਕਵੀ ਦਰਬਾਰ ਅਸਥਾਨ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸੁਣਾਈਆਂ ਤੇ ਵਿਚਾਰੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ, ਰਿਸ਼ੀ ਕਲਪੀ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ, ਅਤੇ ਗੋਬਿੰਦ ਘਾਟ ਹਨ, ਜੋ ਯਮੁਨਾ ਤੱਕ ਉਤਰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਕਾ ਲੰਗਰ ਰੋਜ਼ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਵੱਡੇ ਇਕੱਠ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੋਲਾ ਮਹੱਲਾ ਮੌਕੇ ਮੇਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਹਰ ਸਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰਮਤਿ ਸਮਾਗਮ ਕਰ ਕੇ 1964 ਦੀ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੇ 2022 ਵਿੱਚ ਖ਼ਬਰ ਦਿੱਤੀ ਕਿ 1964 ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਨੂੰ ਮਿਸਲ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਤਰੁਣਾ ਦਲ ਦੇ ਸਿੰਘਾਂ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।