ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਵੁੱਡਰੋਜ਼

ਕੌਣ: ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਅਧੀਨ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਵਾਸੀ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਮੁਤਾਬਕ ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ ਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ ਜਾਮਵਾਲ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਸਰਹੱਦ ਸੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਅਤੇ ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਿਆਲ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲੋੜੀਂਦੇ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਫੜੋ-ਫੜੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

ਕੀ ਹੋਇਆ: ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ (1 ਤੋਂ 6 ਜੂਨ 1984) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੁੱਡਰੋਜ਼ ਕੋਡ-ਨਾਂ ਹੇਠ ਅਗਲੀਆਂ ਤਲਾਸ਼ੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਚਲਾਈਆਂ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਮੁਤਾਬਕ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਮੈਟਲ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਸਾਥੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਨਾਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਵੁੱਡਰੋਜ਼ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਚੱਲੀਆਂ ਤਲਾਸ਼ੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦਾ।

ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੈਜੀ ਪੌਲੀਟਿਕਸ ਆਫ਼ ਜੀਨੋਸਾਈਡ (ਸਫ਼ਾ 109) ਵਿੱਚ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਫ਼ਿਊ ਲਾਇਆ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ 30 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਹਟਾਇਆ ਗਿਆ। ਪੱਤਰਕਾਰ ਮੈਰੀ ਐਨ ਵੀਵਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਹੱਦ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ 15 ਤੋਂ 60 ਸਾਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਰਦ ਚੁੱਕ ਲਏ ਗਏ। 15 ਅਕਤੂਬਰ 1984 ਦੇ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤਾ ਕਿ 8,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਲਾਪਤਾ ਹਨ ਜਾਂ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਿਣਤੀ ਦੱਸੀ। ਜੈਜੀ ਇਹ ਵੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਲਾਪਤਾ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੀ ਕਦੇ ਜਾਂਚ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ।

ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੁਕਮ ਕਾਗ਼ਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਜੁਲਾਈ 1984 ਦੇ ਇੱਕ ਫ਼ੌਜੀ ਸਰਕੂਲਰ ("ਬਾਤ ਚੀਤ", ਕ੍ਰਮ ਨੰਬਰ 153) ਦੀ ਤਸਵੀਰ 1984 ਸਿੱਖ ਆਰਕਾਈਵ ਨੇ ਦਿਖਾਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਾਰਕ ਟਲੀ ਤੇ ਸਤੀਸ਼ ਜੈਕਬ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ: ਮਿਸਿਜ਼ ਗਾਂਧੀਜ਼ ਲਾਸਟ ਬੈਟਲ (1985, ਸਫ਼ਾ 204) ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ "ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਲੋਕ" ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਤਲ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਣ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਆਰਕਾਈਵ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕੇ ਹੋਏ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਸਿੱਖ ਵੁੱਡਰੋਜ਼ ਦੇ ਖ਼ਾਸ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਸਨ।

ਕਿੱਥੇ: ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸਰਹੱਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ।

ਇਹ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਸੀ: ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੁੱਡਰੋਜ਼ ਇਹੀ ਮੁਹਿੰਮ ਪਿੰਡਾਂ ਤੱਕ ਲੈ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਸਰਹੱਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਜੈਜੀ ਮੁਤਾਬਕ, 15 ਤੋਂ 60 ਸਾਲ ਦੇ ਤਕੜੇ ਸਿੱਖ ਮਰਦ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲਏ ਗਏ। ਜੈਜੀ ਜੂਨ ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ 1984 ਵਿੱਚ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 18,000 ਤੋਂ 20,000 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਅਤੇ ਵੁੱਡਰੋਜ਼ ਦੇ "ਲਾਪਤਾ" ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਗਿਣੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ, ਸਰਕਾਰੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ।

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲੇਖਕ ਸ੍ਰੀਕਾਂਤ ਘੋਸ਼ (1992) ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਨੂੰ "ਇੱਕ ਤਬਾਹੀ" ਕਿਹਾ ਜਿਸ ਨੇ ਪੇਂਡੂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਖਾੜਕੂਆਂ ਨਾਲ ਇਕਜੁੱਟਤਾ ਹੋਰ ਡੂੰਘੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਜੈਜੀ ਵੀ ਇਹੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਅਤੇ ਵੁੱਡਰੋਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫ਼ੌਜ ਬਹੁਤ ਅਣਚਾਹੀ ਬਣ ਗਈ।