ਫ਼ੀਲਡ ਮਾਰਸ਼ਲ ਸੈਮ ਮਾਨੇਕਸ਼ਾ

ਸੈਮ ਮਾਨੇਕਸ਼ਾ ਦਾ ਜਨਮ 3 ਅਪ੍ਰੈਲ 1914 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਪਾਰਸੀ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ 1971 ਦੀ ਜੰਗ ਵੇਲੇ ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਆਫ਼ ਆਰਮੀ ਸਟਾਫ਼ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਸਭਾ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ (ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ), ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਦੀ ਇੰਡੀਅਨ ਮਿਲਟਰੀ ਅਕੈਡਮੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕੋਰਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ ਅਤੇ 1934 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਮਿਲਿਆ। ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਰਮਾ ਵਿੱਚ ਸਿਤਾਂਗ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪੁਲ ਉੱਤੇ ਮਿਲਟਰੀ ਕਰਾਸ ਜਿੱਤਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 7 ਜੂਨ 1969: ਜਨਰਲ ਪੀ. ਪੀ. ਕੁਮਾਰਮੰਗਲਮ ਦੀ ਥਾਂ ਚੀਫ਼ ਆਫ਼ ਆਰਮੀ ਸਟਾਫ਼ ਬਣਦੇ ਹਨ।
• ਅਪ੍ਰੈਲ 1971: ਮੇਨਸਟ੍ਰੀਮ ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਤਿਆਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਰਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਫਿਰ ਮੰਨ ਲਿਆ ਕਿ ਜੰਗ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਉੱਤੇ ਚਲਾਉਣਗੇ।
• 1971: ਜੰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਮੁਕਤੀ ਬਾਹਿਨੀ, ਬੰਗਾਲੀ ਗੁਰੀਲਾ ਫ਼ੋਰਸ, ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਦਿੱਤੇ (ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ)। ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਸਿੰਘਸਟੇਸ਼ਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਨੇਕਸ਼ਾ ਨੇ ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਸੁਬੇਗ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਚੁਣਿਆ ਕਿ ਉਹ ਅਗਰਤਲਾ ਤੋਂ ਡੈਲਟਾ ਸੈਕਟਰ ਚਲਾਉਣ, ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ। ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਸਿੰਘਸਟੇਸ਼ਨ, ਇੱਕ ਧਿਰ ਦੇ ਸਰੋਤ, ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਦੇਖੇ ਗਏ ਬਾਕੀ ਸਰੋਤ ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
• 3 ਤੋਂ 16 ਦਸੰਬਰ 1971: ਜੰਗ ਬਾਰਾਂ ਦਿਨ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। 16 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਏ. ਏ. ਕੇ. ਨਿਆਜ਼ੀ ਢਾਕਾ ਵਿੱਚ ਆਤਮ-ਸਮਰਪਣ ਦੇ ਕਾਗ਼ਜ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਾਨੇਕਸ਼ਾ ਨੇ ਆਪ ਢਾਕਾ ਜਾਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਸਮਰਪਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਸਿੱਖ ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਰੋੜਾ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ (ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ)। 90,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ੌਜੀ ਕੈਦੀ ਬਣਾਏ ਗਏ (ਦ ਡੇਲੀ ਸਟਾਰ)।
• 1972 ਅਤੇ 1973: 1972 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; 1 ਜਨਵਰੀ 1973 ਨੂੰ ਫ਼ੀਲਡ ਮਾਰਸ਼ਲ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਰੈਂਕ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਰਤੀ ਅਫ਼ਸਰ (ਮੇਨਸਟ੍ਰੀਮ), ਅਤੇ 15 ਜਨਵਰੀ 1973 ਨੂੰ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ (ਦ ਡੇਲੀ ਸਟਾਰ)।
• 27 ਜੂਨ 2008: ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਵੈਲਿੰਗਟਨ ਦੇ ਮਿਲਟਰੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ 94 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ (ਡਾਅਨ; ਮੇਨਸਟ੍ਰੀਮ 26 ਜੂਨ ਦੱਸਦਾ ਹੈ)।

ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1971 ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਫ਼ਸਰ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਸਿੱਖ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ ਸੁਬੇਗ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਅਫ਼ਸਰ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁਕਤੀ ਬਾਹਿਨੀ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1976 ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚੋਂ ਬਰਖ਼ਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਜੋ ਜੂਨ 1984 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ।